जगण्यासाठी…..

मित्रांनो, आपल्या शरीरातील प्रत्येक अवयव दैनंदिन क्रियांसाठी आवश्यक असतो. प्रत्येकाला वेगळे महत्त्व आहे. त्यात पाय ही आलेच. पायांविना आपली काय अवस्था होईल याचा कधी विचार करू शकतो का आपण? तरी ही आपण पायांना अस्वच्छ मानले आहे. कारण ते सतत जमीनीवर असतात अर्थात जमीनीवर जी घाण असते त्याच्याशी त्यांचा सतत संपर्क असतो. घरात शिरतांना पाय स्वच्छ करून यावे हा अलिखित नियम. देवघरात पाय स्वच्छ धुवून जावे हा ही अलिखित नियम.

पण हेच पाय जेवण बनविण्यासाठी तसेच खाण्यासाठी ही उपयोगात आणले जातात हे म्हटले तर तुम्हाला आश्चर्याचा धक्काच बसेल नाही.

पण हल्ली व्हाट्सएपच्या जमान्यात असे बरेच व्हिडीओ वायरल झालेले पाहायला मिळतात. जन्मतः हातपाय नसलेले, फक्त पाय असलेले पण हात नसलेले पण विहंगम व्यक्तिमत्त्व.

हात नाहीत पण पायांनी उत्तमोत्तम चित्रकला करणारी महान व्यक्ती. पायच त्यांच्या साठी सर्व काही. त्याने स्वयंपाक करणे, कणिक मळणे, पोळ्या लाटणे- भाजणे, जेवण करणे,दैनंदिन जीवनातील सर्व कामे पायाने पार पाडता येतात याची कल्पना ही करवत नाही. पण गरज मानसाला जगण्यासाठी सर्व काही करायला भाग पाडते हे ही तितकेच खरे आहे. ज्या पायांना आपल्यासारखा सामान्य मनुष्य स्वच्छ धुतल्या शिवाय हात ही लावत नाही त्या पायांचा जगण्यासाठी इतका उपयोग होऊ शकतो. धन्य ते लोकं. त्यांना साष्टांग दंडवत.

हातपाय दोन्ही नसणारी पण तोंडाने उत्तमोत्तम चित्रकला करणारी व्यक्ती. हे ही धन्यच. अहो तोंडाने चित्र काढणे शक्य तरी आहे का? पर ही अशी लोकं असे अशक्य शक्य करून दाखवतात.

मध्यंतरी एक व्हिडिओ वायरल झाला होता. एक गरीब मनुष्य त्याला हात नव्हते. एकटाच रहात होता. तो तर शिवणकाम करून पोट भरत होता. तेही पायाने. कल्पना ही करवत नाही आपल्याला. आलेल्या मानसाचं माप घेणे, कापड मोजणे, फाडणे, शिवणे सर्व काही. धन्य रे बाबा. दुसरे कोणी असते तर भिक्षा मागून पोट भरले असते. पण हा अवलिया.

सामान्य माणसाला ही लाजवतील इतक्या पद्धतशीरपणे काम करण्याची ह्या लोकांची हातोटी असते.

असाच एक व्हिडिओ आज व्हाट्सएपवर आला होता. तो बघून काही तरी लिहावसं वाटलं म्हणून हा प्रपंच.

सोबत तो व्हिडीओ शेअर करित आहे. मुलगी विदेशी आहे पण पोस्ट मागील भावना महत्वाच्या आहेत.

मित्रांनो, मला भावना अनावर झाल्या आणि मी तो व्हिडीओ येथे शेअर करायचे रद्द केले. मला ते योग्य वाटले नाही.

Advertisements

कांदे बटाटे

आपल लहानपन मला आठवतय राव. किती आनंदी होत. खायला व्यवस्थित नव्हत,कपडे व्यवस्थित मिळत नव्हते पण सुखी ओथंबून वाहत होतं. कोणीही हेवा करावा असच. आज सर्व काही आहे. पण जीवनातील आनंद कोणी हेरावून घेतला आहे कोणास ठाऊक? असो.

जर आईने काही समजावून सांगितले आणि लक्षात आले नाही कि आई म्हणत असे तुझ्या डोक्यात काय कांदे बटाटे भरले आहेत की काय? सांगायच तात्पर्य असा कि उपरोधिक शब्द प्रयोग म्हणून या शब्दांचा उल्लेख जीवनात केला जातो. जीवनात हे दोन्ही पदार्थ क्षुल्लक समजली जातात.

पण खरोखर अस असत का? तर उत्तर आहे “नाही ” प्रत्येक गोष्टीच जीवनात सारखच महत्त्व असत. आपण त्याला कमी जास्त लेखत असतो.

आता हेच पहा न कि रोज सकाळी उठल्यावर स्त्री प्रथम किचनमध्ये जाते व कांदा शोधते. कांदे पोहे करण्यासाठी. सकाळी नाश्ता बनविण्यापासून सुरुवात होते ते रात्री झोपेपर्यंत कांदे उपयोगात येतात. स्वयंपाक करतांना प्रत्येक भाजीत कांदा वापरतात. नाही वापरला तरी बाहेरून जेवणासोबत तोंडी लावायला तरी वापरतोच. कांद्याचे। हेच वैशिष्ट्य आहे किती ही नावडता असला तरी तो आवडतोच.

भाजीत वापर व तोंडी लावणे झाले आता प्रसिद्ध कांदेभजे कांद्यांशिवाय कसे बनतील? उन्हाळ्यातील कांद्याचा कळकळा माहित आहे का? आमच्या खांदेशातील एक प्रसिद्ध रेशिपी. आंब्याचा रस आणि तोंडी लावायला कांद्दाचा कळकळा. ही म्हणजे कांद्दाची भाजीच असते.

पावसाळ्यात गरमागरम भजी खाण्याचा आनंद काही वेगळाच असतो. बाहेर पाऊस पडतो आहे आणि समोर प्लेट मधे गरमागरम भजी ठेवलेली त्यातून एक एक गरम भजी उचलून खायचा आनंद. अचानक तोंडून शब्द बाहेर पडतात “वाह क्या बात है? ”

या कांदापुराणाच्या नादात बटाटा ज्याला नेहमीच विसरायला होते तो पुन्हा विसरलात आपण.

हा ही कांद्दाचाच भाऊ. एकदम तुच्छ असा पदार्थ. पण याच्या शिवाय आपल क्षणभर ही गाड पुढे जात नाही. स्वयंपाक घरातील प्रत्येक भाजीत याचा वापर केला जातो. याचा उपयोग केला नाही तर भाजीला चव येत नाही. लहान मुलांना खूप आवडणारा हा पदार्थ.

याशिवाय बटाट्याच्या भाजीचे पराठे तर काय सांगावे. नुसते नाव जरी काढले राव तरी तोंडाला इतके पाणी सुटते कि पराठे खाल्ल्यावरच थांबते. आणि पोट भरले तरी खायचे थांबवत नाही.

त्यानंतर बटाटा भजी. यांचे चहेते ही फार असतात. जसी कांदा भजी तशी बटाटा भजी. बटाटा वेफर्स सारखा कापून त्यापासून बेसन पीठ वापरून ही भजी बनवतात. फार स्वादिष्ट लागतात. बटाटा वेफर्स तर प्रसिद्ध आहेत. प्रत्येक ग्रुहिणी उन्हाळ्यात वेफर्स बनवून साठवून ठेवते.

आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिवस

आज २९ जुलै आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिवस.

या दिवसाचा उद्देश वाघांच्या नैसर्गिक अधिवासांच्या संवर्धनासाठी जागतिक पातळीवर प्रयत्न करणे, तसेच त्याबद्दल जनजागृती करणे आणि वाघांच्या संवर्धनासाठी येणाऱ्या समस्यांवर विचार करणे असा आहे.

विसाव्या शतकाच्या सुरूवातीला जगभरात सुमारे १,००,००० वाघ होते, सध्या ही सध्या सुमारे ३०६२ ते ३९४८ इतकी असल्याचा अंदाज आहे. यापैकी सुमारे २००० वाघ भारतीय उपखंडात आहेत. त्यामुळे या दिवसाचे महत्त्व भारतासाठी विशेष आहे. वाघांची संख्या झपाट्याने कमी होण्याची कारणे नैसर्गिक अधिवास नष्ट होणे, चोरटी शिकार इ. आहेत.( विकिपीडियावरुन)

शॉर्ट सर्किट..

मित्रांनो, मानसाला प्रगति केल्यापासून ज्या मूलभूत गरजांची नितांत गरज भासत आहे त्यात वीज हा महत्त्वाचा घटक आहे.

जसे जगण्यासाठी पंचमहाभूतांची गरज आहे. तशीच या मानवनिर्मित महाभूतांची ही गरज आता भासत आहे. वीज नसली तर मनुष्य आंधळा पांगळा होतो.जागच्या जागी थिजल्यासारखे होते त्याला. इतके महत्त्व आहे आपल्या जीवनात विजेचे.

पण मानवाने शोधलेल्या प्रत्येक गोष्टी जितक्या चांगल्या सिद्ध झाल्या आहेत तितक्याच त्या त्रासदायक सुद्धा ठरलेल्या आहेत. त्यांचा दुरूपयोग सुद्धा होऊ लागला आहे. जसे अणुऊर्जा. चांगल्या मानवतेच्या कामासाठी याचा शोध लावला गेला. पण पुढे अत्यंत दुरूपयोग…

वीजेचे ही तसेच. आपण प्रमाणात वापर केला तर काही ही त्रास होत नाही. मात्र अविचाराने वापर केला तर ती प्राणघातक ठरू शकते. हे अनेक दुर्घटनांनी सिद्ध केलेले आहे. आपण नेहमीच टि.व्हि.वर आणि वर्तमान पत्रात वाचतो रहिवासी इमारतीला शॉर्टसर्किट मुळे आग लागली किंवा व्यापारी संकुलाला शॉर्टसर्किट मुळे आग लागली. पण आपण कधी विचार करतो का हे शॉर्टसर्किट म्हणजे काय? व ते का होते. नाही न! कारण आपल्याला तितका वेळच नसतो. मानसाची मानसिकता अशी झाली आहे की जोपर्यंत स्वतःला एखाद्या घटनेची झळ पोहोचत नाही तोपर्यंत त्याबद्दल विचार ही करायचा नाही. असो.

मित्रांनो, आपण पावसाळ्यात जर पाऊस जोरात असेल तर आपल्या घरावरील पाऊसाचे पाणी दारासमोर साचायला सुरुवात होते. जास्त साचले तर ते घरात येण्याची शक्यता बळावते. म्हणून मग आपण त्या साचलेल्या पाण्याला मार्ग करून देतो. एक लहानशी गटार तयार करून. ह्या गटारीचा आकार आपण अंदाजित घेतो. लहान मोठी होते ती. पण त्या तात्पुरत्या गटारीचे लहान-मोठेपण आपण कसे ठरवतो. जर पाणी ओव्हर फ्लो होऊन बाहेर पडले तर लहान आणि गटार रिकामी राहिली तर मोठी. गटार लहान असेल तर पाणी गटारीच्या आजूबाजूच्या भिंती तोडून ओव्हर फ्लो होते. असेच मोठ्या कालव्याचे होते. त्यांचे संकल्पन करतांना जास्तीत जास्त किती पाऊस पडतो व किती पाणी वाहून नेणे आवश्यक असते याचा विचार होतोच. पण अचानक थोड्या वेळात जास्त पाऊस पडला, असे क्वचितच होत असते, तर मात्र कालव्याची क्षमता कमी पडते व कालव्याच्या भिंती तुटतात.

असेच वीजेच्या बाबतीत ही होते. घर असो वा कार्यालय जेव्हा नवीन तयार केले जाते तेव्हा वीजेचा किती वापर होईल याचा अभ्यास करून संकल्पन करून वापरात येणाऱ्या केबल व वायरी निवडल्या जातात. हे सर्व मुळ मालकाशी सल्ला मसलत करून केले जाते. ओव्हरलोडचा ही विचार केला जातो.

कालांतराने जर आणखी लोड वाढला तर त्या वायरी/केबल कमकुवत होत जातात. सततच्या ओव्हरलोड मुळे त्याची वीजवहन क्षमता कमी होत जाते. त्यांच्या वर जे पीव्हीसी/प्लास्टिक कोटिंग असते त्याची क्षमता कमी होते किंवा त्याला नुकसान पोहोचते. एक क्षण असा येतो जेव्हा कोटिंगचे आवरण फुटते आणि शॉर्टसर्किट होते. आग लागते. हे नवीन वायरिंग मधे ही होऊ शकते बर का? कारण तरूणाची ही एक विशिष्ट क्षमता असते. त्या पलीकडे त्याला ही सहन होत नाही.

म्हणून घरात/ कार्यालयात नवीन वीज उपकरणे बसवितांना योग्य तज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यंत गरजेचे असते. थोडे पैसे खर्च होतात पण मोठे नुकसान होण्यापासून सुटका होते.

अस का होत….

मित्रांनो,

नेमकं माझ्यासोबतच अस का होतं माहित नाही. कालचीच गोष्ट सांगतो. मी एका मोठ्या इस्पितळात गेलो होतो. वरच्या माळ्यावर जायचे असल्याने मी लिफ्ट(शुद्ध मराठीत या यंत्राला उदवाहक असे म्हणतात) च्या रांगेत उभा राहिलो. पण उभे राहण्यापूर्वी एक मिनीटासाठी मी थांबलो. कारण तेथे चार लिफ्ट होत्या. प्रत्येकासमोर रांग होती पण कमी जास्त लोकं होती रांगेत. मी इतर सामान्य माणसासारखा थबकून विचार केला कि आपण नेमके कोणत्या रांगेत थांबावे. गंमत बघा की मला एक लहान रांग दिसली. मी तिकडे जाण्यासाठी वळालो व पाय उचलला तितक्यात शेजारच्या रांगेतील दोन माणसं मला जायचे होते त्याच ओळीत येऊन उभी राहिली.

आता मला मी ज्या रांगेत जाणार होतो ती रांग मोठी वाटली. मी पुन्हा थांबलो. आता मी चार ही रांगांची लांबी नजररुपी फुटपट्टीने मनात ल्या मनात मोजू लागलो. मोजून झालेवर मनाने एका ओळीकडे जायचा इशारा केला व मी कोणालातरी माझे मनातील विचार समजून या आधी घडल्याप्रमाणे कोणीतरी नेमके मी जाणार असलेल्या रांगेत मी उभे राहण्यापूर्वी येऊन उभे राहण्यापूर्वी मी क्षणाचाही विलंब न लावता धावत जाऊन उभा राहिलो. बाप रे त्या क्षणाला किती दमछाक झाली माझी काय सांगू. पण एक मात्र छान झाले. यावेळी कोणीच माझे मनातील विचार ओळखले नाहीत.

लिफ्ट खाली येण्यापूर्वी पुन्हा तेच व्हायला लागले. दोन तीन लोकं या रांगेतून त्या रांगेत वा त्या रांगेतून त्या पलिकडच्या रांगेत अदला बदली झालेच तेव्हा माझ्या लक्षात आले कि माझे मन वाचायला कोणी मनकवडा नाही येथे ही मानसाची मनोवृत्ती आहे.

तर मित्रांनो, असे प्रसंग तुम्ही सुद्धा अनुभवले असणारच.

आणखी असे की तुम्ही नेमका एका मित्राची आठवण काढता. पण तो तर कामानिमित्त बाहेर गावी गेलेला आहे हे लक्षात येते आणि तुम्ही विचार बदलतात.

थोड्या वेळाने बाहेर पडला तर रस्त्यावर समोरून तोच मित्र येतांना दिसतो. तुमचा आपल्याच डोळ्यांवर विश्वास बसत नाही. अरे तू तर बाहेर गावी गेला होता न! तुम्ही आश्चर्य चकित होऊन त्याला विचारतात. तो ही तितक्याच आश्चर्याने उत्तर देतो का कुणास ठाऊक पण मला परवा घरी परत यावस वाटायला लागले. मन लागतच नव्हते. शेवटी निर्णय घेतला परत येण्याचा. आता तुलाच भेटायला येत होतो.

असे बरेच प्रसंग अनुभवायला येत असतात. तुम्हाला ही आले असतीलच.

असो.

मी सिगरेट सोडली रे बाबा…

अहो काका, ही सिगारेट विझवून टाका हो.”

टुटु ने शेजारील काकांना विनंती केली.

टुटु बस ची वाट बघत बस स्टॉप वर बसला होता. तेव्हा एक मानुस त्याच्या जवळ येऊन बसला आणि त्याने सिगारेट पेटवली. सिगरेट चा तो धुर त्याला असह्य होत होता.

पण तो मनुष्य काही ऐकत नव्हता.

टुटु ने दोन वेळा सांगितले पण त्याने काही ऐकले नाही. पुढील कथानक वाचन्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा बस.

https://ravindra1659.wordpress.com/2019/07/25/%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9f/

अक्षयवट…

मित्रांनो, दर वर्षी पाऊस हा कमी कमी होत चालला आहे. जवळजवळ दर वर्षीच दुष्काळसद्रुष्य परिस्थिती निर्माण होत असते. वर्तमान पत्र किंवा टि.व्हि. रिपोर्ट मध्ये आपण वाचत/पाहत असतो जंगल कमी होत चालले असल्याने ग्लोबल वार्मिंग दरवर्षी वाढत चालले आहे. म्हणून पाऊस कमी पडत आहे.

महाराष्ट्र शासनाने दरवर्षी कोट्यवधी झाडे लावायचे उपक्रम राबविले आहेत.

याबद्दलचा म्हणजे झाडे लावण्याबद्दलचा माझा अनुभव मी शेअर करू इच्छित आहे.

माझी 2003 मधे मुंबई हून नाशिक ला बदली झाली. तेथील संस्थेचा परिसर खूप मोठा होता. खूप कार्यालयं होती एकाच परिसरात. त्यात माझे ही होते.

बसके ऑफिस असल्याने समोर भरपूर जागा होती. परिसरात भरपूर वडाची झाडं होती. मला कल्पना सुचली कि वडाच्या झाडाच्या कलम आपण लावून बघू. प्रयोग सफल झाला तर छानच होईल. पावसाळ्यात मी हा प्रयोग करायचे ठरवल.

स्टॉफमधील काही सहकार्यांना सोबत घेतले आणि एका वडाच्या झाडाच्या तीन फांद्या काढल्या. ऑफिस समोर तीन खोल खड्डे करवून घेतले. तीन्ही फांद्या ह्या खड्यांमधे रोवल्या. न विसरता रोज त्यांना पाणी द्यायचे.

आठवड्याभरात लक्षात आले कि तीन कलमांपैकी दोन कलमा जगायची शक्यता आहे. मग त्यांचे वर लक्ष केंद्रित केले. भाग्य माझे कि त्या दोन्ही कलमा जगल्याही. त्यांना पालवी फुटायला लागली. पण माझे एक चुकले होते. एव्हढ्या मोठ्या वडाच्या कलमा लावतांना दोघांमध्ये अंतर कमी ठेवले. साधारण महिन्यानंतर असे लक्षात आले की दोघांपैकी एक कलम जळायला सुरुवात झाली. मात्र तिसरे कलम चांगल्यापैकी जगले आहे.

नोव्हेंबर 2009 मधे ते कलम बरेच मोठे होऊन त्याचे एका लहान झाडात रुपांतर झाले होते. आता बराच काळ लोटला आहे. आता तर ते खुपच मोठे झाले असेल. पुन्हा नाशिक ला जायचा योग आला तर त्या झाडाला अवश्य भेट देईल. त्याचा 2009 मधील फोटो खाली देत आहे. सोबत आहे एक कर्मचारी ज्यांची मदत घेतली होती.

मित्रांनो, या अनुभवावरून मला सूचवावेसे वाटते की वडाच्या झाडाचे कलम लावून जगवता येते तर मग तेच झाड आपण का लावत नाही. कारण ह्या झाडाचे आयुष्य सर्वात जास्त आहे. आपल्याकडे 300 वर्ष्यापेक्षा आयुष्याचे वडाचे झाड आढळले आहे. ह्या झाडाचा विस्तार प्रचंड मोठा असतो. खालील फोटो वरून बघा याचा विस्तार.

याशिवाय हे राष्ट्रीय वृक्ष सुद्धा आहे. ह्या वृक्षाचे पौराणिक ग्रंथात ही महत्त्व विषद केलेले आहे. आजच मी नेटवर वडाच्या झाडाबद्दल काही माहिती मिळते का म्हणून शोधल्यावर छान माहिती सापडली. त्यात याला अक्षयवट असे संबोधले असून इतर सर्व विषयांशिवाय या वटाचे वैज्ञानिक महत्त्व काय आहे ते पहा.

एक पूर्ण वाढलेले वडाचे झाड एका तासाला सातशेबारा किलो इतक्या प्रचंड प्रमाणात प्राणवायू वातावरणात सोडत असते. वडाच्या झाडाखाली वेळ व्यतीत करणे; म्हणजे शरीराला आवश्यक असणाऱ्या प्राणवायूची पूर्तता भरून काढणे. त्याला आकाराने मोठी व संख्येने भरपूर पाने असल्यामुळे तो जास्तीत जास्त कर्बवायू आणि इतरही अनेक विषारी वायू शोषून घेतो व हवा शुद्ध ठेवतो. वड उन्हाळ्यात दिवसाला दोन टन इतके पाणी बाष्प स्वरूपात बाहेर फेकतो. त्याचा उपयोग ढग बनण्यासाठी आणि हवेत आर्द्रता व गारवा निर्माण करण्यासाठी देखील होतो. पावसाळ्यात ढगातील पाणी खेचून घेऊन पाऊस पाडण्यास मदत करणे हेदेखील वडाच्या झाडाचे कार्य आहे. वटवृक्ष सदैव हिरवागार असतो व त्याच्या विशाल आकारामुळे तो भरपूर सावली देतो.

खालील वेबसाईट ला भेट द्याच. https://www.thinkmaharashtra.com/node/1871

श्री विक्रम यंदे यांनी ही माहिती संकलित करून “थिंक महाराष्ट्र” वर टाकली आहे.

इतके वैज्ञानिक गुणधर्म आहेत म्हणून आपल्या पूर्वजांनी रस्त्या रस्त्यावर वटवृक्ष लावलेले दिसून येतात. रस्ता रुंदीकरणाने मात्र हे वटवृक्ष खाऊन टाकले.

जर रस्तारुंदीकरणाच्या करारात एक वटवृक्ष तोडल्यावर त्याच्या फांद्या ंना रस्त्याच्या दुतर्फा रोवण्याची व जगवण्याची अट घातली तर असंख्य वटवृक्ष पहायला मिळतील.

पुर्वी चे खेड्यापाड्यातील रस्ते आठवतात का? प्रत्येक रस्त्यावर दोहो बाजुंना वटवृक्ष दिसत. पूर्वी दळणवळणाची साधनं नव्हती. तेव्हा बैलगाडी, घोडा किंवा पायी चालतच गावोगावी प्रवास केला जात असे. तेव्हा हेच वटवृक्ष प्रवाशांना सावली देत असतील न? रानावनात सुद्धा वटवृक्षाच्या फांद्या रोवल्या तर शैकडो वर्षे टिकेल असे वन तयार होऊ शकेल. अर्थात हे माझे मत आहे आणि मी या विषयातील तज्ञ मुळीच नाही.

असो माझे विचार कसे वाटले आपल्या प्रतिक्रियेच्या माध्यमातून अवश्य कळवा. धन्यवाद….