संततधार…

यंदा पाऊस खूप सुरू आहे. मला लहानपणी पाहिलेली पाऊसाची संततधार आठवली. एकदा पाऊस सुरू झाला कि १५-१५ दिवस थांबायचा नाही. लोकं कंटाळून जायची. दैनंदिन कामं ही करता येत नव्हती. त्याकाळी नौकर्या अशा नसायच्या. हातावर कामं असायची. आपापले व्यवसाय करून लोकांनी पोट भरायचे असे होते तेव्हा. मात्र अशी पावसाची झडी सुरू झाली की ही कामं बंद पडायची. त्यामुळे बिचारी उपाशी रहायची वेळ यायची लोकांवर. काम केले तर पैसे मिळणार.

मग सर्व लोकं देवाला साकडे घालायचे पाऊस बंद होणेसाठी.

यंदा अशीच संततधार सुरू आहे. फण आता परिस्थिती खूप बदललेली आहे. घरोघरी वाहनं आहेत. दळणवळणाची अनेक साधनं उपलब्ध आहेत. मात्र रस्ते पाण्यात गेले की दळणवळण थांबते.

मला मात्र एक प्रश्न पडतो. प्रश्न तसा बालिश आहे. प्लिज हसु नका बर. नाही तर मी विचारत नाही. बर बर हसणार नाही का. मग विचारतो.

“पाऊस कसा पडतो? समुद्राच्या पाण्याची वाफ होते. ती आकाशात जाते. ढगं तयार होऊन हवेने वाहतात. थंड झाली कि पाऊस कोसळतो. कारण गुरूत्वीय आकर्षणाने वजनदार पाणी अवकाशात राहु शकत नाही. पण जमा झालेले पाणी एकदमच कोसळणार न. संततधारेच्या वेळी सतत पाऊस कसा येतो ढगांमध्ये. बर अशा वेळी ढगं वाहत येतांना ही दिसून येत नाहीत. मग असे कसे घडत असते?”

ह्या बालिश प्रश्नाचे कोणी उत्तर देईल का? असेल उत्तर तर प्रतिक्रिया स्वरूपात द्या.

Advertisements

खाजगी जंगल

मित्रांनो, तुम्हाला प्रश्न पडला असेल न कि येथे जंगल संपत चाललयं आणि खाजगी जंगल कस असेल?

विश्वास बसत नसेल तर हा व्हिडीओ पहा. व्हाट्सएपवर आलेला आहे. हिस्ट्री चैनलवरचा वाटतोय.

एक भारतीय सदग्रुहस्थ आहेत. त्यांची पत्नी विदेशी आहे. 30 वर्षापूर्वी ते भारतात आले तेव्हा त्यांनी पाहिले येथील जंगल तर संपत चाललयं. तेव्हा त्यांनी निर्णय घेतला आणि अमेरिकेतील सर्व विकून दक्षिण भारतात 30 एकर जागा घेऊन राहायला लागले. त्या जागेत त्यांनी स्वतःच म्हणजे खाजगी जंगल उभारले आहे. आज हे जंगल 300 एकर जागेत पसरले आहे. पहा हा व्हिडीओ.

अक्षयवट…

मित्रांनो, दर वर्षी पाऊस हा कमी कमी होत चालला आहे. जवळजवळ दर वर्षीच दुष्काळसद्रुष्य परिस्थिती निर्माण होत असते. वर्तमान पत्र किंवा टि.व्हि. रिपोर्ट मध्ये आपण वाचत/पाहत असतो जंगल कमी होत चालले असल्याने ग्लोबल वार्मिंग दरवर्षी वाढत चालले आहे. म्हणून पाऊस कमी पडत आहे.

महाराष्ट्र शासनाने दरवर्षी कोट्यवधी झाडे लावायचे उपक्रम राबविले आहेत.

याबद्दलचा म्हणजे झाडे लावण्याबद्दलचा माझा अनुभव मी शेअर करू इच्छित आहे.

माझी 2003 मधे मुंबई हून नाशिक ला बदली झाली. तेथील संस्थेचा परिसर खूप मोठा होता. खूप कार्यालयं होती एकाच परिसरात. त्यात माझे ही होते.

बसके ऑफिस असल्याने समोर भरपूर जागा होती. परिसरात भरपूर वडाची झाडं होती. मला कल्पना सुचली कि वडाच्या झाडाच्या कलम आपण लावून बघू. प्रयोग सफल झाला तर छानच होईल. पावसाळ्यात मी हा प्रयोग करायचे ठरवल.

स्टॉफमधील काही सहकार्यांना सोबत घेतले आणि एका वडाच्या झाडाच्या तीन फांद्या काढल्या. ऑफिस समोर तीन खोल खड्डे करवून घेतले. तीन्ही फांद्या ह्या खड्यांमधे रोवल्या. न विसरता रोज त्यांना पाणी द्यायचे.

आठवड्याभरात लक्षात आले कि तीन कलमांपैकी दोन कलमा जगायची शक्यता आहे. मग त्यांचे वर लक्ष केंद्रित केले. भाग्य माझे कि त्या दोन्ही कलमा जगल्याही. त्यांना पालवी फुटायला लागली. पण माझे एक चुकले होते. एव्हढ्या मोठ्या वडाच्या कलमा लावतांना दोघांमध्ये अंतर कमी ठेवले. साधारण महिन्यानंतर असे लक्षात आले की दोघांपैकी एक कलम जळायला सुरुवात झाली. मात्र तिसरे कलम चांगल्यापैकी जगले आहे.

नोव्हेंबर 2009 मधे ते कलम बरेच मोठे होऊन त्याचे एका लहान झाडात रुपांतर झाले होते. आता बराच काळ लोटला आहे. आता तर ते खुपच मोठे झाले असेल. पुन्हा नाशिक ला जायचा योग आला तर त्या झाडाला अवश्य भेट देईल. त्याचा 2009 मधील फोटो खाली देत आहे. सोबत आहे एक कर्मचारी ज्यांची मदत घेतली होती.

मित्रांनो, या अनुभवावरून मला सूचवावेसे वाटते की वडाच्या झाडाचे कलम लावून जगवता येते तर मग तेच झाड आपण का लावत नाही. कारण ह्या झाडाचे आयुष्य सर्वात जास्त आहे. आपल्याकडे 300 वर्ष्यापेक्षा आयुष्याचे वडाचे झाड आढळले आहे. ह्या झाडाचा विस्तार प्रचंड मोठा असतो. खालील फोटो वरून बघा याचा विस्तार.

याशिवाय हे राष्ट्रीय वृक्ष सुद्धा आहे. ह्या वृक्षाचे पौराणिक ग्रंथात ही महत्त्व विषद केलेले आहे. आजच मी नेटवर वडाच्या झाडाबद्दल काही माहिती मिळते का म्हणून शोधल्यावर छान माहिती सापडली. त्यात याला अक्षयवट असे संबोधले असून इतर सर्व विषयांशिवाय या वटाचे वैज्ञानिक महत्त्व काय आहे ते पहा.

एक पूर्ण वाढलेले वडाचे झाड एका तासाला सातशेबारा किलो इतक्या प्रचंड प्रमाणात प्राणवायू वातावरणात सोडत असते. वडाच्या झाडाखाली वेळ व्यतीत करणे; म्हणजे शरीराला आवश्यक असणाऱ्या प्राणवायूची पूर्तता भरून काढणे. त्याला आकाराने मोठी व संख्येने भरपूर पाने असल्यामुळे तो जास्तीत जास्त कर्बवायू आणि इतरही अनेक विषारी वायू शोषून घेतो व हवा शुद्ध ठेवतो. वड उन्हाळ्यात दिवसाला दोन टन इतके पाणी बाष्प स्वरूपात बाहेर फेकतो. त्याचा उपयोग ढग बनण्यासाठी आणि हवेत आर्द्रता व गारवा निर्माण करण्यासाठी देखील होतो. पावसाळ्यात ढगातील पाणी खेचून घेऊन पाऊस पाडण्यास मदत करणे हेदेखील वडाच्या झाडाचे कार्य आहे. वटवृक्ष सदैव हिरवागार असतो व त्याच्या विशाल आकारामुळे तो भरपूर सावली देतो.

खालील वेबसाईट ला भेट द्याच. https://www.thinkmaharashtra.com/node/1871

श्री विक्रम यंदे यांनी ही माहिती संकलित करून “थिंक महाराष्ट्र” वर टाकली आहे.

इतके वैज्ञानिक गुणधर्म आहेत म्हणून आपल्या पूर्वजांनी रस्त्या रस्त्यावर वटवृक्ष लावलेले दिसून येतात. रस्ता रुंदीकरणाने मात्र हे वटवृक्ष खाऊन टाकले.

जर रस्तारुंदीकरणाच्या करारात एक वटवृक्ष तोडल्यावर त्याच्या फांद्या ंना रस्त्याच्या दुतर्फा रोवण्याची व जगवण्याची अट घातली तर असंख्य वटवृक्ष पहायला मिळतील.

पुर्वी चे खेड्यापाड्यातील रस्ते आठवतात का? प्रत्येक रस्त्यावर दोहो बाजुंना वटवृक्ष दिसत. पूर्वी दळणवळणाची साधनं नव्हती. तेव्हा बैलगाडी, घोडा किंवा पायी चालतच गावोगावी प्रवास केला जात असे. तेव्हा हेच वटवृक्ष प्रवाशांना सावली देत असतील न? रानावनात सुद्धा वटवृक्षाच्या फांद्या रोवल्या तर शैकडो वर्षे टिकेल असे वन तयार होऊ शकेल. अर्थात हे माझे मत आहे आणि मी या विषयातील तज्ञ मुळीच नाही.

असो माझे विचार कसे वाटले आपल्या प्रतिक्रियेच्या माध्यमातून अवश्य कळवा. धन्यवाद

पाण्याचे महत्त्व..

जीवनात पाण्याचे काय महत्त्व आहे हे ह्या लहानशा क्लिप वरून दिसून येईल.

आजची पाण्याची बचत उद्याच्या दुष्काळापासून सुटका.

२ मे २०१२ रोजी पाणी बचतीवर लिहिलेली माझी ही पोस्ट पुन्हा सादर.

https://mazyamana.wordpress.com/2012/05/02/%e0%a4%86%e0%a4%9c%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%a3%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%ac%e0%a4%9a%e0%a4%a4-%e0%a4%89%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%9a/