थिजलेली पाऊलं

दि. ६/०९/२०१९ च्या रात्री व ७/०९/२०१९ च्या पहाटे संपूर्ण देश जागा होता एक नवीन इतिहासाची नोंद होतांनाच्या क्षणाचा साक्षीदार होण्यासाठी. मी ही टि.व्हि.समोर बसून त्या क्षणाची आतूरतेने वाट पहात होतो. इस्रो मधे वैज्ञानिक कार्यरत होते नवा इतिहास घडवण्यासाठी. त्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आपल्या देशाचे पंतप्रधान ही त्यांच्यासोबत होतेच.

आधीपासूनच ही कल्पना दिली गेली होती की अशा वैज्ञानिक घडामोडीत अत्यंत नाजूक असतात ती शेवटची १५ मिनिटे.

ठरलेल्या वेळेनुसार १ वाजून ५३ मिनीटांनी “विक्रम” (रोवर) चंद्रावर उतरण्याचा “विक्रम” नोंदवणार होता. त्याच्या बरोबर १५ मिनिटे आधी लेंडिंगच्या प्रक्रियेला सुरुवात झाली. तेव्हा सर्व वैज्ञानिकांनी टाळ्या वाजवून आनंद व्यक्त केला. हळूहळू ब्रेकिंग सुरु झाले. प्रत्येक वेळी टाळ्या वाजवून आनंद व्यक्त केला जात होता. मोठ्या पडद्यावर ग्राफिक्सच्या सहाय्याने रोवरची वाटचाल दर्शविली जात होती.

साभार:गुगल

चांद्रभूमीच्या अगदी जवळ पोहोचले व बस दोन पाऊल पुढे सरकणे बाकी असतांना अचानक सर्व वैज्ञानिकांचे चेहरे सुन्न झालेले दिसले. जणू सर्व वातावरण थिजल्यासारखे झाले. मला शंका आली व छातीत धस्स झाले. छाती जड झाली. रात्री चे दोन वाजले होते सर्व गाढ झोपेत. मी आवाज एकदम कमी ठेवून टि.व्हि. बघत होतो. काय करावं सुचेना. घाबरलो होतो. शेवटी मन घट्ट केले व स्वतःला सावरल. पुन्हा टि.व्हि. बघायला सुरुवात केली.

पत्रकारांना ही काय झाले काही सांगता येईना. चेनल बदलून पाहिले. काहीच कळेना. काही वेळाने इस्रो प्रमुखांनी संपर्क तुटल्याचे व बरेच प्रयत्न करून ही संपर्क होत नसल्याचे जाहीर केले तेव्हा समजले. नंतर मा. पंतप्रधान सर्वांना धीर देऊन व प्रमुखांची पाठ थोपटून गेले.

अर्थात चांद्रभूमी पासून दोन पाऊले दूर असतांना पाऊलं थीजली त्याला काय करणार? तिथपर्यंत पोहोचलो म्हणजे ९५% यशस्वी झालो आहोत.

आज बातम्यांमधे समजले ऑर्बिटर पाठविले होते ते व्यवस्थित असून चंद्राभोवती फिरत आहे. फक्त रोवरशी संपर्क होत नाहीय. अजून ही प्रयत्न सुरू आहे. आपण पुन्हा संपर्क होईल असेच ग्रुहित धरुया आणि नक्की संपर्क होईल असे माझे मन म्हणते आहे.

कौतुक इस्रोतील सर्व वैज्ञानिकांचे करायला हवे ज्यांनी अथक प्रयत्न करुन ही कामगिरी कमीतकमी खर्चात केली. आणि कौतुक आपल्या मा. पंतप्रधानांचे ही करायला हवे रात्री ३ वाजता इस्रो तून ते गेले व सकाळी ८ वाजता परत येऊन सर्व वैज्ञानिकांचे कौतुक केले. त्यांना चांगल्या कामगिरीबद्दल शाबासकी दिली. प्रत्येकाशी हस्तांदोलन करून त्यांना पुन्हा काम सुरु करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. यावेळी इस्रो प्रमुख भावूक झाले. त्यांना अश्रु आवरता आले नाहीत. तेव्हा पंतप्रधानांनी त्यांना जवळ घेतले व धीर दिला. त्याक्षणी खरच प्रत्येक प्रेक्षक भारावून गेला असणार.

आज जग आपल्या कडे आश्चर्याने पाहत आहे कि इतक्या कमी खर्चात ही कामगिरी करणे कसे शक्य आहे? या कामगिरीचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे पूर्णतः भारतीय बनावटीचे(Made in India ). आपण स्वतः ते तयार केले आहे.

आज सोशल मिडिया वर आलेले एकूण एक मेसेज पहा संपूर्ण देश इस्रोसोबत उभा आहे.

त्यातील ही एक कविता खूप आवडली.

का रे चन्द्रा केलीस अशी निराशा .
तुझ्या भेटीची अपूर्ण राहिली मनीषा ।।
निराशा झटकून” विक्रम” पुन्हा करील प्रयत्न.
यश खेचून आणतील नक्कीच त्यांचे यत्न।।
“विक्रमला”मन खंबिर करावंच लागेल.
चन्द्रालाही मग हार मानावीच लागेल।।
त्यांच्या प्रयत्नांना आपण देऊ शुभेच्छा.
तारीख वगैरे बाकी सारी,
“इसरोची”इच्छा।।☺

रोहिणी केतकर.🙏

सोशल मिडियावर आलेले हे चित्र पहा किती खास आहे.

Advertisements

आकाश ठेंगणे

चंद्र ज्याला रजनीपती ही म्हणतात. तो चंद्र आज मध्यरात्री अगदी जवळ येऊन आपलासा होणार आहे. चंद्रयान-२ हे आपण सोडलेल्या यानातून गेलेले रोवर आज रात्री १२ नंतर किंवा उद्याच्या तारखेला (७ सेप्टेंबर २०१९)पहाटे १ वाजून ५३ मिनिटांनी चांद्रभूमीच्या दक्षिण ध्रुवावर जे कायम अंधारात असते व जेथे आजपर्यंत जगातील कोणत्याच देशाने पाऊल टाकले नव्हते तेथे उतरणार आहे. हा स्वर्णिम, अविस्मरणीय, ऐतिहासिक व न भूतो न भविष्यती असा क्षण असणार आहे. त्यामुळे आपल्याला आकाश ठेंगणे होणार आहे. या ऐतिहासिक कामगिरीबद्दल इस्रोतील सर्व वैज्ञानिकांचे व देशवासियांचे मनःपूर्वक अभिनंदन.

आज आणखी एक ऐतिहासिक माहितीची नोंद झाली आहे. जगभरातील विविध संशोधकांनी ज्यात भारतीय संशोधकांचा ही समावेश आहे, यांनी ३ वर्षांच्या अथक संशोधनानंतर हे जगासमोर आणले आहे की आर्य हे भारतीयच होते. ते बाहेरून कोठूनही आलेले नव्हते. आतापर्यंत हा समज होता कि आर्य बाहेरून आले होते. माझा तर असा समज होता अर्थात कोठून तरी वाचल्यावरच कि आर्य रूस मधून भारतात आले होते.

म्हणून च मला वाटले कि आज आपल्याला आकाश ठेंगणे झाले आहे.

देव मानुस

सांगली कोल्हापूर परिसरात पुराचे थैमान सुरू होते. सर्व दूर हाहाकार माजला होता. जणुकाही सागरच अवतरला होता अशी अवस्था झाली होती.

त्याच वेळी सोश्यल मिडिया वर काही पोस्ट वायरल झाल्या होत्या. “सर्व ठिकाणी पूराचे पाणी भरले आहे पण ३३कोटी देवांपैकी कोणीही मदतीला आले नाही” अशा आशयाची पोस्ट होती.

माझ्याकडे ही आल्या, वेगवेगळ्या ग्रुप वरून काही खाजगीवर. अशाच एका मित्राला मी प्रतिप्रश्न केला कि “पूरात अडकलेल्यांना मदतीला जे सामाजिक कार्यकर्ते, सेनेचे जवान,एन.डी.आर.एफ. चे जवान, प्रशासकीय अधिकारी धावून आले त्यांना कोण म्हणायचे.” हे जे अडीअडचणीत मदतीला धाऊन येतात हे त्या परमेश्वराचे दूतच असतात मित्रांनो. देवाने तो आहे हे सिद्ध करण्यासाठी स्वतः अवतरणे आवश्यक नसते. तो कुठे कुठे जाणार? कोणत्याही रूपात आपल्याला मदत मिळाली की झाले. देव कोणत्या न कोणत्या रूपाने मदतीला धावून येतोच.

पण तरी ही एक प्रश्न अनुत्तरित राहतोच. तो असा कि ” मग जी लोकं मरण पावली त्यांना का मदत मिळाली नाही. तेव्हा का देव धाऊन आले नाहीत?”

याबद्दल मतभिन्नता असू शकते.

पण माझ्या मते या जगात आलेल्या प्रत्येक जीवाला एकदा जावेच लागते. कोणाला आज, कोणाला उद्या किंवा कोणाला परवा. कोणीही अमरत्व घेऊन आलेले नाही.

तरी ही एक उपप्रश्न पडतोच. तो असा कि ह्यालाच का देवाने मदत देऊ केली त्याला का नाही? माझ्या मते देव सुद्धा प्राधान्यक्रम ठरवत असावेत. मग हा क्रम कशाच्या आधारावर ठरवला जात असणार? नाव, गाव, वय या गोष्टीचा काही संबंध नाही. मग राहिले एकच “काम”. म्हणजे चांगले किंवा वाईट काम. अर्थात चांगले म्हणजे पुण्ण्याचे आणि वाईट म्हणजे पापाचे. अर्थात हे माझे मत आहे. याच्यात ही दुमत असू शकते. असू शकते नाही मी म्हणतो असायलाच पाहिजे.

याला आणखी एका नजरेने पाहता येईल. ज्याची वेळ आली/ घटका भरली तो गेला.

ते काही ही असो.

पण हे मात्र नक्की कि जेव्हा जीवना- मरणाचा प्रश्न येतो तेव्हा जर कोणी मदतीला धावून आले आणि प्राण वाचविले तर तो आपल्यासाठी देव/ देवदूतच ठरतो.

असू देत. पण अनुभव आल्याशिवाय ते कळत नाही हे ही तितकेच खरे.

नाही तर ती माऊली होडीत बसल्यावर प्राण वाचविणार्या सैनिकांच्या पाया पडली तसती. हा व्हिडीओ त्याच वेळी वायरल झाला होता. नेशनल नेटवर्क वर सुद्धा दाखवला गेला होता.

गंभीर अपघातानंतर उचलून इस्पितळात घेऊन जातो तो देवदूत.

गंभीर आजारातून जे डॉक्टर प्राण वाचवतात ते देवदूत.

जटिल शस्त्रक्रिया पार पाडून प्राण वाचविणारे शल्यचिकित्सक/ सर्जन हे देवदूत.

यामुळेच तर या म्हणी प्रचलित झाल्या नाहीत न:

“देव तारी त्याला कोण मारी”

“जाको राखे साईयाँ मार सके न कोई.”

मल्टिपरपज् मास्क…

शहरात फिरतांना जर एखाद्या घाणेरड्या जागे जवळून आपण गेलो तर नाकाला रुमाल गुंडाळून जातो किंवा कपड्याने नाक घट्ट धरून तरी पुढे निघून जातो. ते का? तर मुख्य कारण असते तो घाणेरडा वास किंवा दुर्गंधी. दुसरे कारण असते त्या घाणी मधील किटाणू आपल्या शरीरात प्रवेश करु नये.म्हणजे या दोन कारणांपासून आपले संरक्षण करण्यासाठी आपण तोंडाला कपडा किंवा रूमाल बांधतो. हे सर्वसामान्य मानसाचे झाले. पण थोडे मोठे म्हणजे सम्रुद्ध लोकांचे झाले तर ते कपडा/ रुमाल वापरणे योग्य वाटत नाही म्हणून त्यांना मास्क वापरायला दिला जातो.

आता हे मास्क वापरण्याचे मुख्य कारण माझ्या मते आपले स्वतः चे घाणी पासून रक्षण करणे हे होय.

पण प्रदूषणापासून स्वतः च्या सूरक्षेसाठी सुद्धा हेच मास्क वापरता येते.

याचप्रकारे रूग्णालयात गेल्यावर आजारपणापासून आपल्या स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी सुद्धा हाच मास्क आपण वापरु शकतो. त्यामुळे तेथे प्रत्येकाच्या तोंडाला मास्क दिसायला हवा पण तसे दिसून येत नाही. कारण आपण तंदरुस्त असतो. आणि रुग्णांपैकी सुद्धा प्रत्येक रुग्ण असा नसतो ज्याला लगेच आजाराची लागण होईल. ज्याची प्रतिकारशक्ती कमी झालेली असते अशा रुग्णाला विषाणूपासून संरक्षण आवश्यक असते.

मास्क

तरी ही एक गोष्ट लक्षात येते की शल्य चिकित्सा कक्षेत (मित्रांनो, शुद्ध मराठी शब्द अर्थ लक्षात आला नसेल तर सांगतो, ऑपरेशन थिएटर) प्रवेश करतांना प्रत्येक व्यक्ती ला मास्क लावावा लागतो.

जेव्हा मला शल्यचिकित्सा कक्षेत घेऊन जात होते तेव्हा मला मास्क बांधण्यासाठी दिला आणि माझे विचारचक्र सुरू झाले.

ऑपरेटिंग थिएटरमध्ये प्रवेश करतांना का मास्क वापरला जात असावा. ऑपरेशन थिएटरमध्ये बाजूला वेटिंग रुममध्ये थिएटर रिकामे होण्यासाठी वाट पाहावी लागते. तरी त्या रुग्णालयात १५-२० तरी ऑपरेशन थिएटर असावेत असा मी कयास केला मला घेऊन जात असलेल्या थिएटर च्या नंबरवरून. कदाचित माझे चुकीचे ही असू शकते. पण आपला मुख्य मुद्दा “मास्क” हा आहे.

तर ऑपरेशन थिएटर मधे मास्क वापरण्याचे कारण अगदी विरुद्ध आहे असे मला दिसून आले. तेथे आपण आपल्या संरक्षणासाठी मास्क वापरत नसून तेथील वातावरण आपल्या शरीरातील विषाणूंनी प्रदुषित होऊ नये म्हणून मास्क वापरतो. तेथील अंतर्गत वातावरण कायम स्टर्लाइज केलेले असते त्यामुळे तेथे बाहेरून येणाऱ्या किटाणूंचा प्रादुर्भाव होण्यापासून संरक्षण आवश्यक असते.

तसेच रूग्णाच्या शरीरावर शस्त्रक्रिया केली जात असल्याने ते शरीर अर्थात शल्यचिकित्सा होत असलेला शरीराचा अंतर्गत भाग उघडला जात असतो तेव्हा त्याच्यावर बाह्य विषाणूंनी प्रभाव करु नये म्हणून.

तसेच ऑपरेशनच्या क्लिष्टतेनुसार मला वाटते व्हेंटिलेटरवर सुद्धा ठेवले जाते. तशा परिस्थितीत रुग्णाची प्रतिकार शक्ती कमी होत असावी म्हणून मास्क वापरला जात असावा. मला आत घेऊन गेले तेव्हा लावला होता टेबलवर काढून टाकला हे मला आठवते.मला व्हेंटिलेटर लावणार अशी कल्पना दिली होती डॉक्टरांनी.

संततधार…

यंदा पाऊस खूप सुरू आहे. मला लहानपणी पाहिलेली पाऊसाची संततधार आठवली. एकदा पाऊस सुरू झाला कि १५-१५ दिवस थांबायचा नाही. लोकं कंटाळून जायची. दैनंदिन कामं ही करता येत नव्हती. त्याकाळी नौकर्या अशा नसायच्या. हातावर कामं असायची. आपापले व्यवसाय करून लोकांनी पोट भरायचे असे होते तेव्हा. मात्र अशी पावसाची झडी सुरू झाली की ही कामं बंद पडायची. त्यामुळे बिचारी उपाशी रहायची वेळ यायची लोकांवर. काम केले तर पैसे मिळणार.

मग सर्व लोकं देवाला साकडे घालायचे पाऊस बंद होणेसाठी.

यंदा अशीच संततधार सुरू आहे. फण आता परिस्थिती खूप बदललेली आहे. घरोघरी वाहनं आहेत. दळणवळणाची अनेक साधनं उपलब्ध आहेत. मात्र रस्ते पाण्यात गेले की दळणवळण थांबते.

मला मात्र एक प्रश्न पडतो. प्रश्न तसा बालिश आहे. प्लिज हसु नका बर. नाही तर मी विचारत नाही. बर बर हसणार नाही का. मग विचारतो.

“पाऊस कसा पडतो? समुद्राच्या पाण्याची वाफ होते. ती आकाशात जाते. ढगं तयार होऊन हवेने वाहतात. थंड झाली कि पाऊस कोसळतो. कारण गुरूत्वीय आकर्षणाने वजनदार पाणी अवकाशात राहु शकत नाही. पण जमा झालेले पाणी एकदमच कोसळणार न. संततधारेच्या वेळी सतत पाऊस कसा येतो ढगांमध्ये. बर अशा वेळी ढगं वाहत येतांना ही दिसून येत नाहीत. मग असे कसे घडत असते?”

ह्या बालिश प्रश्नाचे कोणी उत्तर देईल का? असेल उत्तर तर प्रतिक्रिया स्वरूपात द्या.

पाऊस….

मित्रांनो, मागील काही वर्षापासून आपण पाहतो आहोत कि निसर्गाने आपल्याला बदलून घेतले आहे. पूर्वी 7 जूनला पाऊस येणार म्हणजे येणारच. वडील म्हणायचे उद्या पासून मृग नक्षत्र सुरु होतयं. पाऊस येईल उद्या. दर 15 दिवसांनी नक्षत्र बदलते. ….. नक्षत्र असतात. प्रत्येकाचे वेगळे वाहन असते. बेडूक वाहन असेल तर खूप पाऊस पडतो असे म्हणायचे आणि तसे व्हायचेही. कारण वर्षानुवर्षे ही परंपरा चालत आलेली आहे. पंचांगात दिलेले असतेच की हे. पूर्वी घरोघरी पंचांग असायचे. आता विज्ञान युगात आपण जगत आहोत. पंचांग आपण कुठ बघणार. त्याच्यावर विश्वास सुद्धा नसतो. पण ज्याप्रमाणे मानूस बदलत गेला न त्याच प्रमाणे निसर्ग ही बदलत गेला. आपण नैसर्गिक जगणे सोडले आणि निसर्गाने ही नैसर्गिक वागणे सोडले.

हल्ली पाऊसाच्या लहरीपणाने कळस गाठला आहे. वर्ष भराचा पाऊस येतो पण कसा? पावसाळ्यात दोन तीन वेळा येऊन वर्षाची सरासरी गाठतो. इतर वेळी कोरडाठाक असते वातावरण. दरवर्षी असच सुरू आहे. जेव्हा कमी कालावधीत जास्त पाऊस पडतो तेव्हा मुंबई म्हणा किंवा जगातील इतर कोणतेही शहर म्हणा त्यांची काय अवस्था होते हे आपण टि.व्हि. वरील बातम्यांमधे बघतच असतो. ही चित्र बघा. संपूर्ण मुंबई शहर जलमग्न होऊन गेले आहे. पण अस का होत? मुंबई शहर समुद्र सपाटीवर वसलेले आहे. म्हणजे समुद्राची व शहराची उंची सारखीच आहे. त्यामुळे मुंबई त जेव्हा जास्त प्रमाणात पाऊस पडतो तेव्हा समुद्रात भरती असते म्हणून शहराच्या गटारींचे पाणी समुद्र स्वतः त सामावून घेऊ शकत नाही. त्यामुळे शहरातील सांडपाणी व पाऊसाचे पाणी शहरात साठून शहर जलमय होते.

ह्या वर्षी जरा परिस्थिती चांगली आहे असे वाटते. तरी ही पाऊस उशिराच आला. पण जेव्हा पासून सुरू झाला आहे तेव्हा पासून सातत्याने सुरू आहे. खंड न पडू देता. जुलै महिन्यात जवळपास महिनाभर पाऊस पडत आहे. आजच बातमी वाचली कि पुणे शहरात फक्त जुलै महिन्यात रिकॉर्ड ब्रेक पाऊस झाला आहे.

मी दरवर्षी माझ्या ब्लॉगवर लिहित आलोय कि आता आपल्याला ही निसर्गासोबत बदलून घ्यायला हवे. तो विलंबाने सुरू होत असल्याने शेतकऱ्यांनी ही त्यानुसार शेतीचे वेळापत्रक बदलून घेणे योग्य आहे.

आता तर पावसाने संपूर्ण देशालाच व्यापून टाकले आहे. राजस्थानचा थोडा भाग वगळता संपूर्ण देश पावसाने व्यापलेला आहे. बघा हे चित्र.

MRI- स्वानुभव

MRI बद्दल बरच ऐकत आलो आहोत आपण पण प्रत्यक्ष अनुभव करणे वेगळे असते.

१०-११ वर्षापूर्वी माझा दुचाकी वरून पडल्याने अपघात झाला होता. डोक्यात रक्त साठल्याने डोक्याचा MRI काढला होता. पण मी बेशुद्ध असल्याने मला त्याचा अनुभव नाही.

पण ऑपरेशन होण्यापूर्वी माझ्या संपूर्ण शरिराचे MRI टेस्ट करण्यात आले.

एक महाकाय मशीन. संपूर्ण शरीर मशिन मध्ये घातले जाते. आंत मधे खुप अंधार असते म्हणून भिती वाटते. असे ऐकिवात होते. पण मी त्यावेळी निर्विकार झालो. त्यामुळे मला भिती वाटत नव्हती.

जेव्हा बेल्ट बांधून मला मशिन मधे ढकलण्यात आले तेव्हा मी डोळे घट्ट मिटून घेतले. मला सांगितलं गेलं कि मशिन मधून वेगवेगळे आवाज येतील. त्यासाठीच कानावर पॉड लावण्यात आले होते.

जेव्हा मशिन सुरु झाले तेव्हा असे वाटायला लागले जसे आपण प्रत्यक्ष युध्द भूमीवर आहोत. आपल्या अवतीभवती रणगाडे असून त्यातून तोफगोळे सोडले जात आहेत. धडपड धडपड असे ते आवाज. बाप रे.

जवळजवळ अर्धा तास टेस्ट सुरू होता. आणि युद्धावरुन परत आल्यासारखे वाटू लागले.