वैरत्व…

आपले पूर्वज फारच अभ्यासु आणि हुशार होते असे मला वाटते. कित्येक वर्षांच्या अभ्यासानंतर त्यांनी ज्योतिष शास्त्र, खगोलशास्त्र तयार केले असावे. तसेच म्हणी सुद्धा कित्येक वर्षे मानसाची मानसिकता व स्वभावाचा अभ्यास करून तयार केल्या असाव्यात. आज ही जून्या काळातील म्हणी जशाच्या तशाच लागू पडतात. तीळमात्र ही फरक पडत नाही. म्हणजे याचा असा ही अर्थ नाही का होत कि मनुष्य हजारो वर्षे लोटली, प्रगत होत गेला पण त्याच्या मुळ स्वभावात काहीच बदल झाला नाही.

आता ही म्हण बघा, ” दूरून डोंगर साजरे” किंवा हिंदीत म्हण आहे “ककक ” डोंगर लांबून किती सुंदर दिसतो आणि जवळ गेल्या वर काय होते? दोनच मिनिटात कंटाळा येतो. अस प्रत्येक बाबतीत होते. पूर्वी एक जाहिरात यायची टि.व्हि.वर “भला उसकी कमीज मेरी कमीज से सफेद कैसी? ” बस, असच सर्वांना वाटत असत. आपल्या जवळ असलेली वस्तू कधीच आवडत नाही. तशीच वस्तू दुसर्याच्या हातात असेल तर ती मनमोहक वाटते. बर हे मोठ्यांच्या बाबतीत होते असे नाही. अगदी लहान बाळाला सुद्धा असेच वाटते. जीवित प्राण्यांचा मुळ स्वभाव असाच असतो. सदा असमाधानी.

यातून वैर ही निर्माण होते. बर हे वैर कोणाशी आणि कारण तरी काय? क्षुल्लक कारणावरून सुद्धा वैर होते. पुष्कळ वेळा हे वैर जीवावर सुद्धा बेतलेल ऐकायला मिळते. सख्या भावा- बहिणी मधे सुद्धा वैर असते.

या वैराला काही सीमाच नसते. जसे भावा-भावात, शेजार्यांमधे, गटागटात, गल्ली-गल्लीत, गावा-गावात, शहरा-शहरात, राज्या-राज्यात, देशा-देशात, देशांच्या गटागटात, शेवटी महाद्विपांमधे. या सर्वांवरून एक दिसते दोन शेजारी आपसात वैरी असतात. मानवच नव्हे प्राणी किंवा वनस्पती यांच्या मधे ही हे वैरत्व दिसून येते.

म्हणजे जीवंत जीवाला जोपर्यंत चांगले चाललेले असते तोपर्यंत ठिक जेव्हा ठिणगी पडली कि संपले. दोघे असे वागणार कि त्यांचा जन्म वैरी म्हणून झाला आहे असे वाटते. एकालाही दुसरा जीव सुखी असलेला बघवत नाही. आणि म्हणून तो काही न काही कुरापती काढतो. जो थोडा समंजस किंवा कमजोर किंवा शोषिक असतो तो निमुटपणे सहन करतो. त्यामुळे तो आणखी वरचढ होत जास्त खुरापती काढतो.

आपल्या गावात रहाणारे सख्खे शेजारी येथे भांडतात पण तेच जेव्हा शहरात किंवा इतर राज्यात किंवा इतर देशात भेटतात न तेव्हा अगदी जीवलग मित्र वाटतात. त्यांची गळाभेट तर विचारुच नका अस वाटत मागच्या जन्मापासून भेटले नसावेत बिचारे. तेव्हा त्यांच्या कडे बघून ते हाडाचे वैरी आहेत असे कोणालाही वाटणार नाही.

पण जेव्हा ते परत आपल्या देशात येतात न तेव्हा एकदुसर्याकडे पहात सुद्धा नाहीत.

मी जेव्हा जपानमध्ये गेलो होतो तेव्हा आम्ही रविवारी एके ठिकाणी उभे होतो तेव्हा एक भारतीय आला आणि काही मदत करू का असे आपुलकी ने विचारले. बरेच भारतीय भेटले होते. छान ओळखी झाल्या. पण नंतर नाही भेटलो.

Advertisements

मल्टिपरपज् मास्क…

शहरात फिरतांना जर एखाद्या घाणेरड्या जागे जवळून आपण गेलो तर नाकाला रुमाल गुंडाळून जातो किंवा कपड्याने नाक घट्ट धरून तरी पुढे निघून जातो. ते का? तर मुख्य कारण असते तो घाणेरडा वास किंवा दुर्गंधी. दुसरे कारण असते त्या घाणी मधील किटाणू आपल्या शरीरात प्रवेश करु नये.म्हणजे या दोन कारणांपासून आपले संरक्षण करण्यासाठी आपण तोंडाला कपडा किंवा रूमाल बांधतो. हे सर्वसामान्य मानसाचे झाले. पण थोडे मोठे म्हणजे सम्रुद्ध लोकांचे झाले तर ते कपडा/ रुमाल वापरणे योग्य वाटत नाही म्हणून त्यांना मास्क वापरायला दिला जातो.

आता हे मास्क वापरण्याचे मुख्य कारण माझ्या मते आपले स्वतः चे घाणी पासून रक्षण करणे हे होय.

पण प्रदूषणापासून स्वतः च्या सूरक्षेसाठी सुद्धा हेच मास्क वापरता येते.

याचप्रकारे रूग्णालयात गेल्यावर आजारपणापासून आपल्या स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी सुद्धा हाच मास्क आपण वापरु शकतो. त्यामुळे तेथे प्रत्येकाच्या तोंडाला मास्क दिसायला हवा पण तसे दिसून येत नाही. कारण आपण तंदरुस्त असतो. आणि रुग्णांपैकी सुद्धा प्रत्येक रुग्ण असा नसतो ज्याला लगेच आजाराची लागण होईल. ज्याची प्रतिकारशक्ती कमी झालेली असते अशा रुग्णाला विषाणूपासून संरक्षण आवश्यक असते.

मास्क

तरी ही एक गोष्ट लक्षात येते की शल्य चिकित्सा कक्षेत (मित्रांनो, शुद्ध मराठी शब्द अर्थ लक्षात आला नसेल तर सांगतो, ऑपरेशन थिएटर) प्रवेश करतांना प्रत्येक व्यक्ती ला मास्क लावावा लागतो.

जेव्हा मला शल्यचिकित्सा कक्षेत घेऊन जात होते तेव्हा मला मास्क बांधण्यासाठी दिला आणि माझे विचारचक्र सुरू झाले.

ऑपरेटिंग थिएटरमध्ये प्रवेश करतांना का मास्क वापरला जात असावा. ऑपरेशन थिएटरमध्ये बाजूला वेटिंग रुममध्ये थिएटर रिकामे होण्यासाठी वाट पाहावी लागते. तरी त्या रुग्णालयात १५-२० तरी ऑपरेशन थिएटर असावेत असा मी कयास केला मला घेऊन जात असलेल्या थिएटर च्या नंबरवरून. कदाचित माझे चुकीचे ही असू शकते. पण आपला मुख्य मुद्दा “मास्क” हा आहे.

तर ऑपरेशन थिएटर मधे मास्क वापरण्याचे कारण अगदी विरुद्ध आहे असे मला दिसून आले. तेथे आपण आपल्या संरक्षणासाठी मास्क वापरत नसून तेथील वातावरण आपल्या शरीरातील विषाणूंनी प्रदुषित होऊ नये म्हणून मास्क वापरतो. तेथील अंतर्गत वातावरण कायम स्टर्लाइज केलेले असते त्यामुळे तेथे बाहेरून येणाऱ्या किटाणूंचा प्रादुर्भाव होण्यापासून संरक्षण आवश्यक असते.

तसेच रूग्णाच्या शरीरावर शस्त्रक्रिया केली जात असल्याने ते शरीर अर्थात शल्यचिकित्सा होत असलेला शरीराचा अंतर्गत भाग उघडला जात असतो तेव्हा त्याच्यावर बाह्य विषाणूंनी प्रभाव करु नये म्हणून.

तसेच ऑपरेशनच्या क्लिष्टतेनुसार मला वाटते व्हेंटिलेटरवर सुद्धा ठेवले जाते. तशा परिस्थितीत रुग्णाची प्रतिकार शक्ती कमी होत असावी म्हणून मास्क वापरला जात असावा. मला आत घेऊन गेले तेव्हा लावला होता टेबलवर काढून टाकला हे मला आठवते.मला व्हेंटिलेटर लावणार अशी कल्पना दिली होती डॉक्टरांनी.

एकटेपणा

पूर्वी खेड्यात राहणाऱ्या लोकांना एकटेपणा कधी जाणवत नसायचा. लहान मोठे सर्व आपापल्या मित्रांसोबत गप्पा गोष्टी किंवा खेळा मधे रमलेली असत.

पण आता परिस्थिती बदलेली आहे. मुळात खेडी अक्षरशः ओस पडली आहेत. सर्व नौकरी धंदा मिळण्यासाठी शहराकडे धाव घेत आहेत. त्यामुळे उरलेल्यांना एकटेपणाची जाणिव होते. इकडे शहरात गर्दी खूप वाढली आहे. पण तरीही प्रत्येक जण एकटाच आहे.

इमारतींच्या जंगलात माणस आहेत पण माणूसकी नाही. कोणी कोणाशी बोलत नाही. खेळत नाही. सर्व आपल्या मोबाईल किंवा टि.व्हि. च्या विश्वात मग्न असतात. अहो, ह्या मोबाईल नावाच्या ईडियट ने व त्यातील व्हाट्सएपने स्री- पुरुष, मुल-मुली सर्व कसे वेडे झाले आहेत. घराघरात मानसं असतात पण एक दुसर्यासोबत बोलायला कोणालाही वेळ नाही. ‘डायनिंग टेबलवर जेवणासाठी बसलेले नवरा बायको भाजी वाढ म्हणून व्हाट्सएपवर मेसेज पाठवून सांगतात’ असा विनोद व्हाट्सएपवरच फिरत असतो. ही परिस्थिती आहे सध्या. घरातल्या घरात गुड मॉर्निंग गुड ईव्हनिंग हे तोंडाने न बोलता व्हाट्सएपच्या माध्यमातून होते. आहे की नाही गंमत. एकटेपणा असून नसल्यासारखा आहे हा. व्हाट्सएपचे वेगवेगळे ग्रुप तयार झालेले आहेत बघा. जसे, बालवाडीतील वर्ग मित्रांचा ग्रुप, शाळेतील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील एका बेचचा ग्रुप, एका कुटुंबातील सदस्यांचा ग्रुप, समाज बांधवांचा ग्रुप, नोकरीनिमित्त एकत्रित प्रवास करणाऱ्यांचा ग्रुप त्यात ही रिक्षाने, बसने वा रेल्वेने एकत्रित प्रवास करणारे वेगळे. इ.इ. असे ग्रुप तयार झालेले आहेत. असे ग्रुपीजम होणे म्हणजे समाजाचे विभाजन होणे आहे का? हा मोठा प्रश्न आहे. या २१ व्या शतकात मानसांनी एकत्र राहणे आवश्यक आहे कि असे वाटून घेणे योग्य आहे हा गहन चिंतनाचा विषय आहे मित्रांनो.

अहो, मुलांना खेळायला ही वेळ मिळत नाही. इतकेच काय शाळेमधे ही असे ग्रुपीजम झाले आहे. वर्ग सरांनी विद्यार्थ्यांचा तयार केलेला ग्रुप, वर्ग मित्रांचा ग्रुप, वर्ग मैत्रिणींचा ग्रुप, इ.इ.

आणि विशेष म्हणजे इतके सर्व असून ही मानूस हा एकटाच आहे. त्याला सतत एकटेपणाची जाणिव होत असते.

काय वाटते? काय कारण असेल या एकटेपणाचे??

विचार करा.

——–

——–

-.-.-.-.-.

अहो, काय झाले आहे कि आपला मेंदू छोटासा. हजारो लोकं, त्यात हजारो ग्रुप. इतक्या लोकांबद्दल विचार करणे, प्रत्येकाशी संवाद साधने कसे शक्य आहे. मग चला कमीतकमी व्हाट्सएपवरच बोलू या असे होते. त्यात ही इतका वेळ जातो कि खाजगी काम राहून जातात. म्हणून मनुष्य अबोल झाला आहे.

पाऊस….

मित्रांनो, मागील काही वर्षापासून आपण पाहतो आहोत कि निसर्गाने आपल्याला बदलून घेतले आहे. पूर्वी 7 जूनला पाऊस येणार म्हणजे येणारच. वडील म्हणायचे उद्या पासून मृग नक्षत्र सुरु होतयं. पाऊस येईल उद्या. दर 15 दिवसांनी नक्षत्र बदलते. ….. नक्षत्र असतात. प्रत्येकाचे वेगळे वाहन असते. बेडूक वाहन असेल तर खूप पाऊस पडतो असे म्हणायचे आणि तसे व्हायचेही. कारण वर्षानुवर्षे ही परंपरा चालत आलेली आहे. पंचांगात दिलेले असतेच की हे. पूर्वी घरोघरी पंचांग असायचे. आता विज्ञान युगात आपण जगत आहोत. पंचांग आपण कुठ बघणार. त्याच्यावर विश्वास सुद्धा नसतो. पण ज्याप्रमाणे मानूस बदलत गेला न त्याच प्रमाणे निसर्ग ही बदलत गेला. आपण नैसर्गिक जगणे सोडले आणि निसर्गाने ही नैसर्गिक वागणे सोडले.

हल्ली पाऊसाच्या लहरीपणाने कळस गाठला आहे. वर्ष भराचा पाऊस येतो पण कसा? पावसाळ्यात दोन तीन वेळा येऊन वर्षाची सरासरी गाठतो. इतर वेळी कोरडाठाक असते वातावरण. दरवर्षी असच सुरू आहे. जेव्हा कमी कालावधीत जास्त पाऊस पडतो तेव्हा मुंबई म्हणा किंवा जगातील इतर कोणतेही शहर म्हणा त्यांची काय अवस्था होते हे आपण टि.व्हि. वरील बातम्यांमधे बघतच असतो. ही चित्र बघा. संपूर्ण मुंबई शहर जलमग्न होऊन गेले आहे. पण अस का होत? मुंबई शहर समुद्र सपाटीवर वसलेले आहे. म्हणजे समुद्राची व शहराची उंची सारखीच आहे. त्यामुळे मुंबई त जेव्हा जास्त प्रमाणात पाऊस पडतो तेव्हा समुद्रात भरती असते म्हणून शहराच्या गटारींचे पाणी समुद्र स्वतः त सामावून घेऊ शकत नाही. त्यामुळे शहरातील सांडपाणी व पाऊसाचे पाणी शहरात साठून शहर जलमय होते.

ह्या वर्षी जरा परिस्थिती चांगली आहे असे वाटते. तरी ही पाऊस उशिराच आला. पण जेव्हा पासून सुरू झाला आहे तेव्हा पासून सातत्याने सुरू आहे. खंड न पडू देता. जुलै महिन्यात जवळपास महिनाभर पाऊस पडत आहे. आजच बातमी वाचली कि पुणे शहरात फक्त जुलै महिन्यात रिकॉर्ड ब्रेक पाऊस झाला आहे.

मी दरवर्षी माझ्या ब्लॉगवर लिहित आलोय कि आता आपल्याला ही निसर्गासोबत बदलून घ्यायला हवे. तो विलंबाने सुरू होत असल्याने शेतकऱ्यांनी ही त्यानुसार शेतीचे वेळापत्रक बदलून घेणे योग्य आहे.

आता तर पावसाने संपूर्ण देशालाच व्यापून टाकले आहे. राजस्थानचा थोडा भाग वगळता संपूर्ण देश पावसाने व्यापलेला आहे. बघा हे चित्र.

मी सिगरेट सोडली रे बाबा…

अहो काका, ही सिगारेट विझवून टाका हो.”

टुटु ने शेजारील काकांना विनंती केली.

टुटु बस ची वाट बघत बस स्टॉप वर बसला होता. तेव्हा एक मानुस त्याच्या जवळ येऊन बसला आणि त्याने सिगारेट पेटवली. सिगरेट चा तो धुर त्याला असह्य होत होता.

पण तो मनुष्य काही ऐकत नव्हता.

टुटु ने दोन वेळा सांगितले पण त्याने काही ऐकले नाही. पुढील कथानक वाचन्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा बस.

https://ravindra1659.wordpress.com/2019/07/25/%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9f/

अक्षयवट…

मित्रांनो, दर वर्षी पाऊस हा कमी कमी होत चालला आहे. जवळजवळ दर वर्षीच दुष्काळसद्रुष्य परिस्थिती निर्माण होत असते. वर्तमान पत्र किंवा टि.व्हि. रिपोर्ट मध्ये आपण वाचत/पाहत असतो जंगल कमी होत चालले असल्याने ग्लोबल वार्मिंग दरवर्षी वाढत चालले आहे. म्हणून पाऊस कमी पडत आहे.

महाराष्ट्र शासनाने दरवर्षी कोट्यवधी झाडे लावायचे उपक्रम राबविले आहेत.

याबद्दलचा म्हणजे झाडे लावण्याबद्दलचा माझा अनुभव मी शेअर करू इच्छित आहे.

माझी 2003 मधे मुंबई हून नाशिक ला बदली झाली. तेथील संस्थेचा परिसर खूप मोठा होता. खूप कार्यालयं होती एकाच परिसरात. त्यात माझे ही होते.

बसके ऑफिस असल्याने समोर भरपूर जागा होती. परिसरात भरपूर वडाची झाडं होती. मला कल्पना सुचली कि वडाच्या झाडाच्या कलम आपण लावून बघू. प्रयोग सफल झाला तर छानच होईल. पावसाळ्यात मी हा प्रयोग करायचे ठरवल.

स्टॉफमधील काही सहकार्यांना सोबत घेतले आणि एका वडाच्या झाडाच्या तीन फांद्या काढल्या. ऑफिस समोर तीन खोल खड्डे करवून घेतले. तीन्ही फांद्या ह्या खड्यांमधे रोवल्या. न विसरता रोज त्यांना पाणी द्यायचे.

आठवड्याभरात लक्षात आले कि तीन कलमांपैकी दोन कलमा जगायची शक्यता आहे. मग त्यांचे वर लक्ष केंद्रित केले. भाग्य माझे कि त्या दोन्ही कलमा जगल्याही. त्यांना पालवी फुटायला लागली. पण माझे एक चुकले होते. एव्हढ्या मोठ्या वडाच्या कलमा लावतांना दोघांमध्ये अंतर कमी ठेवले. साधारण महिन्यानंतर असे लक्षात आले की दोघांपैकी एक कलम जळायला सुरुवात झाली. मात्र तिसरे कलम चांगल्यापैकी जगले आहे.

नोव्हेंबर 2009 मधे ते कलम बरेच मोठे होऊन त्याचे एका लहान झाडात रुपांतर झाले होते. आता बराच काळ लोटला आहे. आता तर ते खुपच मोठे झाले असेल. पुन्हा नाशिक ला जायचा योग आला तर त्या झाडाला अवश्य भेट देईल. त्याचा 2009 मधील फोटो खाली देत आहे. सोबत आहे एक कर्मचारी ज्यांची मदत घेतली होती.

मित्रांनो, या अनुभवावरून मला सूचवावेसे वाटते की वडाच्या झाडाचे कलम लावून जगवता येते तर मग तेच झाड आपण का लावत नाही. कारण ह्या झाडाचे आयुष्य सर्वात जास्त आहे. आपल्याकडे 300 वर्ष्यापेक्षा आयुष्याचे वडाचे झाड आढळले आहे. ह्या झाडाचा विस्तार प्रचंड मोठा असतो. खालील फोटो वरून बघा याचा विस्तार.

याशिवाय हे राष्ट्रीय वृक्ष सुद्धा आहे. ह्या वृक्षाचे पौराणिक ग्रंथात ही महत्त्व विषद केलेले आहे. आजच मी नेटवर वडाच्या झाडाबद्दल काही माहिती मिळते का म्हणून शोधल्यावर छान माहिती सापडली. त्यात याला अक्षयवट असे संबोधले असून इतर सर्व विषयांशिवाय या वटाचे वैज्ञानिक महत्त्व काय आहे ते पहा.

एक पूर्ण वाढलेले वडाचे झाड एका तासाला सातशेबारा किलो इतक्या प्रचंड प्रमाणात प्राणवायू वातावरणात सोडत असते. वडाच्या झाडाखाली वेळ व्यतीत करणे; म्हणजे शरीराला आवश्यक असणाऱ्या प्राणवायूची पूर्तता भरून काढणे. त्याला आकाराने मोठी व संख्येने भरपूर पाने असल्यामुळे तो जास्तीत जास्त कर्बवायू आणि इतरही अनेक विषारी वायू शोषून घेतो व हवा शुद्ध ठेवतो. वड उन्हाळ्यात दिवसाला दोन टन इतके पाणी बाष्प स्वरूपात बाहेर फेकतो. त्याचा उपयोग ढग बनण्यासाठी आणि हवेत आर्द्रता व गारवा निर्माण करण्यासाठी देखील होतो. पावसाळ्यात ढगातील पाणी खेचून घेऊन पाऊस पाडण्यास मदत करणे हेदेखील वडाच्या झाडाचे कार्य आहे. वटवृक्ष सदैव हिरवागार असतो व त्याच्या विशाल आकारामुळे तो भरपूर सावली देतो.

खालील वेबसाईट ला भेट द्याच. https://www.thinkmaharashtra.com/node/1871

श्री विक्रम यंदे यांनी ही माहिती संकलित करून “थिंक महाराष्ट्र” वर टाकली आहे.

इतके वैज्ञानिक गुणधर्म आहेत म्हणून आपल्या पूर्वजांनी रस्त्या रस्त्यावर वटवृक्ष लावलेले दिसून येतात. रस्ता रुंदीकरणाने मात्र हे वटवृक्ष खाऊन टाकले.

जर रस्तारुंदीकरणाच्या करारात एक वटवृक्ष तोडल्यावर त्याच्या फांद्या ंना रस्त्याच्या दुतर्फा रोवण्याची व जगवण्याची अट घातली तर असंख्य वटवृक्ष पहायला मिळतील.

पुर्वी चे खेड्यापाड्यातील रस्ते आठवतात का? प्रत्येक रस्त्यावर दोहो बाजुंना वटवृक्ष दिसत. पूर्वी दळणवळणाची साधनं नव्हती. तेव्हा बैलगाडी, घोडा किंवा पायी चालतच गावोगावी प्रवास केला जात असे. तेव्हा हेच वटवृक्ष प्रवाशांना सावली देत असतील न? रानावनात सुद्धा वटवृक्षाच्या फांद्या रोवल्या तर शैकडो वर्षे टिकेल असे वन तयार होऊ शकेल. अर्थात हे माझे मत आहे आणि मी या विषयातील तज्ञ मुळीच नाही.

असो माझे विचार कसे वाटले आपल्या प्रतिक्रियेच्या माध्यमातून अवश्य कळवा. धन्यवाद

माऊथ फिडिंग..

मित्रांनो, काल सकाळी मी नोज फिडिंग ही पोस्ट टाकली होती. आजारपण ही वैयक्तिक बाब असल्याने बर्याच मित्रांना आवडली नसावी. पण मला आलेला दिव्य अनुभव मला मनापासून इतरांना सांगावासा वाटला म्हणून ती पोस्ट. यात कसली ही सहानुभूती मिळविण्याचा प्रश्न नाही.

असो पण आपल्या सर्वांच्या स्नेहाचे लागलीच परिणाम जाणवले. मी 11 वाजेला दवाखान्यात गेलो. डॉक्टरांनी लगेच सांगितले नाकातील नळी काढा. आता तोंडाने जेवण करा. त्याक्षणी माझा आनंद गगनात मावेनासा झाला.

मी घरी आल्यावर लगेच पाणी पिण्याचा आनंद न उपभोगता थोडे थांबून कल्पनेत जगणे पसंत केले आणि अर्ध्या तासाने थोडसं पाणी तोंडाने पीलं. मित्रांनो, 25 जून रोजी रात्री 11 पासून तोंडाने घेण्यासाठी प्रतिबंध करण्यात आला होता. आज जवळजवळ 1 महिना झाला.

नंतर सौ. ने मिक्सर मध्ये पोळी वरण आणि थोडी भाजी अर्थात तयार झालेले पेस्ट एक ग्लास भर होते. ते तोंडाने घेतल्यानंतर काय आनंद झाला असेल मित्रांनो, तो शब्दात व्यक्त करणे अशक्य आहे.