झिरो एनर्जी स्कूल

काल व्हाट्सएपच्या ग्रुपवर एक संदेश प्राप्त झाला. कौतुकास्पद व अभिमानास्पद माहिती असल्याने येथे सादर करित आहे. फोटो व व्हिडीओ गुगल वरुन मिळविले आहेत.

“जिल्हा_परिषदेच्या या शाळेत प्रवेश मिळावा म्हणून यंदा ४००० विद्यार्थी वेटिंग लिस्टमध्ये होते.
जगातली तिसरी आणि भारतातील पहिली “झिरो एनर्जी स्कूल” म्हणून वाबळेवाडीच्या शाळेचा उल्लेख केला जातो. या शाळेला बँक ऑफ न्युयार्कचे प्रतिनिधी देणगी देण्यासाठी येवून गेले. हि शाळा जिल्हा परिषदेची शाळा पण या शाळेची वेटिंग लिस्ट लागते. या वर्षी वेटिंग लिस्टमध्ये चार हजार मुले होती. सध्या शाळेत सहाशे विद्यार्थी आहेत.

कधीकाळी दोन पडक्या खोल्यामध्ये भरवण्यात येणारी हि शाळा आज जिल्हा परिषद शाळांसाठी सर्वात मोठ्ठी रोल मॉडेल ठरलेय.

आणि यासाठी कारणीभूत ठरलेत ते वारे गुरूजी.
ही गोष्ट जितकी शाळेच्या विकासाची आहे तितकीच शिक्षणक्षेत्रात आपण काय करु शकतो दे दाखवण्यासाठी डोळ्यात झणझणीत अंजण घालणारी देखील आहे.

वाबळेवाडी हे गाव पुणे जिल्ह्यातील शिरूर तालुक्यात शिक्रापूर पासून अडीच किलोमीटरवरच गाव. वाबळेवाडीची लोकसंख्या म्हणजे पन्नास ते साठ घरांच छोटस गाव. गावाची लोकसंख्या साडेतीनशे. सहा वर्षांपुर्वी गावची जिल्हा परिषदेची शाळा म्हणजे फक्त दोन गळक्या खोल्या. पडक्या भिंती. याच खोल्यामध्ये मुलं शिकायची.

साल होतं जुलै २०१२.
या वर्षी जानेगाव येथून बदली होवून नवीन शिक्षक आले. पडक्या खोल्या पाहून एखाद्या शिक्षकानं काय केलं असत तर आपल्या सगळे कॉन्टेक्ट वापरून बदलीसाठी प्रयत्न केले असते. पण वारे गुरूजी वेगळे होते. वारे गुरूजी नवीन आव्हानं घेण्यासाठी ओळखले जायचे.

वारे गुरूजी विद्यार्थांना शिकवण्यास सुरवात केली. दोन छोट्या खोल्या. त्यामध्ये दोन शिक्षक आणि सर्व इयत्तेची मुले एकत्र अस एकंदरित चित्र. हे चित्र बदलण्यासाठी वारे गुरूजींनी १५ ऑगस्ट २०१२ मध्ये वाबळेवाडीच्या ग्रामसभेत एक आराखडा मांडला.

शाळा जागतिक पातळीवर घेवून जाण्यासाठी काय करता येईल हे मांडणारा तो आराखडा. दोन पडक्या खोल्यामधून जागतिक दर्जाची शाळा निर्माण करणं म्हणजे हास्यास्पद गोष्ट होती पण वारे सरांनी ते काम मनावर घेतलं. गावच्या लोकांना यातलं विशेष माहित नव्हतं पण त्यांना एकाच गोष्टीवर ठाम विश्वास होता तो म्हणजे वारे गुरूजी म्हणतायत म्हणजे काहीतरी चांगल होईल.

संपुर्ण गावाने एकत्र येवून झटायचं असा तो ठराव होता. २०१२ साली गावात एकूण १९ महिला बचत गट होते. या बचत गटांनी एक गोष्ट ठरवली ती म्हणजे पुढची तीन वर्ष आपणाला जो काही नफा होईल तो शाळेला द्यायचा. पै अन् पै गोळा करुन संसार उभा करणाऱ्या महिलांच्या दृष्टीने पाहिलं तर ही गोष्ट खूप क्रांन्तीकारी वाटेल. बचत गटांसोबत गावातले तरुण धावून आले. नवरात्र आणि गणेशोत्सवांसारख्या सणांचा खर्च कमी करून तो पैसा शाळेसाठी उभा करण्याच ठरवण्यात आलं.

वाबळेवाडीची हि शाळा का उभा राहू शकली याचं मुख्य कारण म्हणजे गाव आणि शाळा एकत्र आली.
शाळेतील शिक्षकांवर गावाने विश्वास दाखवला आणि शिक्षकांनी देखील तो सार्थ करून दाखवला. शिक्षक प्रयोग करत आहेत म्हणल्यानंतर शाळेची विद्यार्थीसंख्या देखील वाढू लागली. गावाची मदत कशी होत गेली याबद्दल सांगायच झालं तर गावात यात्रेनिमित्त तमाशा आयोजित करण्यात आला होता.

सुमारे सव्वा लाख रुपये यात्रा कमिटीमार्फत तमाशासाठी गोळा करण्यात आले होते. वारे गुरूजींनी यात्रा कमिटीची भेट घेतली, तेव्हा यात्रा कमिटीने तात्काळ १ लाख २० हजार रुपयांची रक्कम वारे सरांना देण्याच मंजूर केलं. त्या रकमेतून वारे सरांनी विद्यार्थांना टॅब घेतले.

महाराष्ट्रातील पहिले टॅब स्कूल म्हणून या शाळेचा उल्लेख करावा लागतो. हे पैसै तमाशासाठी गोळा करण्यात आले होते. ते खऱ्या अर्थाने सत्कारणी लागले.
आज शाळेची जी इमारत आहे ती गावकऱ्यांनी दिलेल्या जागेवर आहे. नवीन खोल्या बांधाव्यात म्हणून वारे सरांनी गावकऱ्यापुढे आपलं म्हणणं मांडल. गावकऱ्यांनी देखील सुमारे दिड एकर शेती बक्षीसपत्र करून शाळेच्या नावावर केली.

तालुक्यातल्या जमिनीचे भाव पाहता दिड एकर जमिनीची किंमत अडीच कोटी रुपयांपेक्षा अधिक होते. हळुहळु शाळा रुपडं बदलत असताना गावकऱ्यांनी पुन्हा नजीकची दिड एकर जमीन शाळेसाठी देवू केली.

शाळेमध्ये सुमारे दोनशे विद्यार्थी झाले. तरिही खैरे सर आणि वारे सर असे दोनच शिक्षक विद्यार्थांना शिकवण्याच काम करत होते. सर्व इयत्तेच्या विद्यार्थांना शिकवण्यासाठी दोघांनी मिळून अभिनव अशा संकल्पना सुरू केल्या. दहा दहा विद्यार्थांचे गट तयार करुन त्यांना वरच्या वर्गातील एक विद्यार्थी विषय मित्र म्हणून देण्यात आले. छोटे प्रयोग करुन विज्ञानाच्या संकल्पना विद्यार्थांमध्ये रुजवण्यात आल्या.

शाळेची किर्ती सर्वदूर पोहचू लागल्यानंतर एक दिवस बॅंक ऑफ न्यूयार्कचे काही अधिकारी शाळेला भेट देण्यासाठी आले. त्यांनी शाळेला देणगी देण्याची भावना बोलून दाखवली. नक्की कोणत्या प्रकारची शाळा हवी असे विचारल्यानंतर वारे सरांनी त्यांना शाळेचे डिझाइन दाखवले. ते डिझाइन पसंत पडले. नव्याने शाळेची रचना करण्यात आली. आतराष्ट्रीय दर्जाची मिळतीजुळती अशी झिरो एनर्जी स्कुलची निर्मीती करण्यात आली.

जपान आणि आयर्लेंड सोडल्यानंतर जगातली हि तिसरी शाळा ठरली.
अनुभवातून शिक्षण देण्याच सुत्र शाळेने स्वीकारलं. दिवाळीच्या सुट्टीत मुलांना पोहायला शिकवण्याची जबाबदारी देखील शाळेने घेतली. संगीत, नाटक अशा प्रत्येक गोष्टीत विद्यार्थांची रुची वाढवण्यात आली. मुलांनी श्रमसंस्कार मिळावेत म्हणून पंचक्रोशीत झाडे लावण्याचा उपक्रम हाती घेण्यात आला. त्यातूनच परिसरात सुमारे एक लाख वृक्षांची लागवड करण्यात आली.

शाळेची यशस्वी घौडदौड पाहून राज्यसरकारकडून दहा शिक्षकांची नियुक्ती करण्यात आली. आज शाळेत बारा शिक्षक आहेत. ओजस च्या उपक्रमातून शाळेत आठवीपर्यन्तचे वर्ग निर्माण करण्यात आले. आज शाळेत नववी प्रर्यन्तचे वर्ग आहेत. तर भविष्यात १२ वी पर्यन्तचे शिक्षण देण्यात येणार आहे. १२ वी पर्यन्तचे शिक्षण देणारी राज्यातील पहिली शाळा असण्याचा सन्मान वाबळेवाडीच्या शाळेला मिळणार आहे. आज शाळेची विद्यार्थीसंख्या सुमारे सहाशे असून चार हजार विद्यार्थी वेटिंग लिस्टमध्ये आहेत. आणि विशेष म्हणजे हि शाळा आजही मराठी माध्यमच आहे.”

Advertisements

अभियंता दिनाच्या शुभेच्छा..

मित्रांनो, आज १५ सेप्टेंबर, श्रीयुत मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यांचा जन्मदिवस. सन १९१२ ते१९१९ या काळात मैसूर राज्याचे दीवान राहिलेले श्रीयुत मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या जे एक अभियंता होते त्यांना आदरांजली म्हणून हा दिवस दर वर्षी आपल्या देशात “अभियंता दिवस” म्हणून पाळला.

त्यांनी पुण्यातील कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग येथून डिग्री मिळविली होती.

जगभरात इतर ही काही देश आपल्या देशातील विशिष्ट अभियंत्यांना आदरांजली म्हणून अभियंता दिवस पाळतात.

१) अर्जेंटिनामध्ये १५ जून रोजी अभियंता दिन पाळला जातो. १५ जून, १८७० रोजी लुईस हुर्गो आर्जेन्टिना मधील पहिला अभियंता झाला.

२) कोलंबियामध्ये ऑगस्ट १७रोजी अभियंता दिन पाळला जातो.

३) इराणमध्ये फेब्रुवारी २४ रोजी अभियंता दिन पाळला जातो. हा दिवस इराणी शास्त्रज्ञ तत्वज्ञ नसीर अल् दिन अल् तुसी याच्या स्मरणार्थ पाळला जातो.

४) मेक्सिकोमध्ये जुलै १ रोजी अभियंता दिन पाळला जातो

वरील माहिती मराठी विकीपेडियावरून मिळाली आहे.

आम्ही स्मॉर्ट

आश्चर्य झाला असेल न शिर्षक पाहिल्यावर. अहो, या म्हातारपणी कसला आलाय स्मॉर्टनेस, आता फक्त धोतर नेस नो पेंटशर्ट. म्हणजे साधी राहणी हो. या शहरांमध्ये कसलं आलय धोतर आणि नेसत कोणाला येत? माझे वडील धोतर नेसत व्हते बुवा! मी कधी प्रयत्न ही करून पाहिला नाही.

जाऊ दे ते, अस तुम्ही वैतागून म्हणू नये म्हणून मुळ मुद्दा वर परत येतो. तर येथे “आम्ही” म्हणजे “मी” व माझा “फोन” असा आहे बर का!!

मी सेवानिवृत्त होऊन दोन वर्षापेक्षा जास्त काळ लोटला आहे. ही दोन वर्ष कशी व कधी निघून गेली काही कळलेच नाही. सेवेत असतांना जरा ही उसंत मिळत नव्हती. सतत काम, काम नी काम. अर्थात ऑफिस काम. नौकरी ला लागल्यापासून सौ. ओरडत आहेत पण शेवटी जवाबदारी असतेच न.

मला तर प्रश्न पडला होता कि सेवानिवृत्त झाल्यावर वेळ कसा जाईल? पण गेला. मागील ३-४ महिने तर या माझ्या आजारपणातच गेले.

पण रिकामटेकडा माणूस रिकामा बसून वेडा नाही का होणार? त्यावर मात करण्यासाठी साधनं जी उपलब्ध झाली आहेत!

सर्वात उपयोगी साधन आहे “स्मॉर्ट फोन” . मित्रांनो, ह्या स्मॉर्ट फोनचा सर्वात जास्त फायदा कोणाला झाला असेल तर तो सेवानिवृत्त झालेल्यांना झालाय. दिवस कसा निघून जातो काही कळत नाही.

त्यातल्यात्यात हे व्हाट्सएप जेव्हा पासून आलय व आम्ही त्याला हेंडल करण्यात सरावलो आहे तेव्हा पासून तर दिवस लहान वाटू लागलाय. जितक हे व्हाट्सएप प्रसिद्ध झाल आहे तितके इतर नाही.

मला वाटते पहिल्यांदा २०१० अखेर मी पहिला स्मॉर्ट फोन घेतला. तेव्हा दुकानात हाताळून सुद्धा बघायची हिंमत झाली नव्हती माझी. सोबत कन्या होती. तिने होकार दिला आणि घेतला. काही दिवसांनी हाताळणे जमले.

अहो या स्मॉर्ट फोन व व्हाट्सएपमुळेच तर आज आमच्या साठीमधे आमचे शाळेचे शिक्षक जे आज ७५-८० वयाचे असतील त्यांना भेटणे शक्य झाले आहे. आज आमच्या ग्रुपमध्ये आमचे सर, बालपणीचे वर्गमित्र व शाळेतील इतर मित्र आहेत.

आहोत न आम्ही स्मॉर्ट??☺️☺️😊😊

आरसा-2

मी एकट्याने प्रवास करत असतांना शक्य तो शहर वाहतूक म्हणजे ती शुद्ध भाषेत सिटी बस म्हणतात न तिनेच प्रवास करतो. सेवानिवृत्त मानसाला काम तरी काय असते हो! पण आजारी पडल्यावर बस ने प्रवास झेपवत नाही म्हणून आणि काही ऊठसूट कोठेही जाता येत नाही म्हणून आणखी एक आणि महत्त्वाचे म्हणजे सौंची सक्त ताकीद असल्याने ऑटोरिक्षानेच जावे लागते. असेच मध्यंतरी दवाखान्यात ऑटोरिक्षा ने जात असतांना सहज साईड मिररकडे पाहिल्यावर Objects in the mirror are closer than they appear हे वाक्य वाचले.

सेवानिवृत्त म्हणजे रिकामटेकडाच. म्हणून हे वाक्य वाचल्यावर आणि ब्लॉग लिहिणारे सतत विषयाच्या शोधात असतात म्हणून ही म्हणता येईल मी त्या वाक्याचा काय बर अर्थ असेल असा सहज विचार करू लागलो आणि मनात खलबते सुरू झाली.

शाब्दिक अर्थ म्हणजे सरळसरळ अर्थ तर असा दिसतो: आरशात दिसणारी वस्तु ( अर्थात तिचे प्रतिबिंब) ही ती प्रत्यक्ष दिसते(appear) त्यापेक्षा जवळ (closer)वाटते. मी मराठी/हिंदी माध्यमातून शिक्षण घेतले असल्याने माझे इंग्रजी जेमतेमच आहे. त्यामुळे मला जे वाटले किंवा जसे जमले तसा मी अनुवाद केला आहे बर. चुकले असल्यास क्षमस्व.

पण हा अर्थ माझ्या मनाला पटत नव्हता. आरशात बघितले तर प्रतिबिंब जवळ दिसल्याचे वाटले नाही.

घरी आल्यावर पुन्हा यावर विचार करू लागलो. संपूर्ण वाक्य मी गुगल बाबाला सांगितले. क्षणार्धात त्याने कुंडलीच समोर ठेवली.

त्यातून हे समजले कि ही गाडीच्या चालकासाठी (driver) धोकादायक सूचना( safety warning) असते. गुगल बाबाने दुसर्या एका बाबाचे नाव सुचवले. ते म्हणजे “विकीपेडिया”. त्यांनी सांगितले हे वाक्य प्रवासी बसतात त्या बाजूला साईड मिररवर लिहिलेले असते ते ही अमेरिका, केनडा, नेपाळ, भारत आणि सऊदी अरब या देशांमध्ये.

प्रत्यक्षात हा एक बहिर्गोल आरसा(convex mirror ) असतो. तो प्रतिबिंब छोट्या स्वरूपात दाखवितो. म्हणून या आरशात मागील वस्तू लहान दिसतात.

आशेचा किरण

मित्रांनो, इस्रो ने आज सांगितले कि विक्रमची थर्मल चित्र ऑर्बिटर ने पाठविली आहेत व तो चांद्रभूमीवर पडला आहे. पण त्याच्याशी संपर्क होत नाही. सतत प्रयत्न केले जात आहेत. त्याला सूचना देता आल्या तर तो स्वतः उभा राहु शकणार आहे. तशी यंत्रणा त्याच्यात आहे.

यातून मला एक विकट प्रश्न पडला आहे तो असा कि त्याला येथून सूचना दिल्या तरच तो उभा राहू शकणार आहे. त्याच्यात विचार करण्याची क्षमता नाही का? या आर्टिफिशीयल इंटेलिजन्सच्या अत्याधुनिक युगात विक्रम मधे अशी यंत्रणा असती तर चंद्रावर पडल्यावर तो कदाचित स्वतः पुन्हा उभा राहिला असता.

आता मला समजले कि हे अंतरिक्ष यान पुर्ण पणे जमिनीवरुन संचलित होत असतात. माझा तर समज होता कि ते तेथील परिस्थितीनुरुप स्वतः संचलित होतात. असो. पण माझा समज गैरसमज जे असेल ते असेल पण जर स्वयंचलित असेल तर ते स्वतः ला सावरुन परत उभे राहून कार्यरत होईल.

आकाश ठेंगणे

चंद्र ज्याला रजनीपती ही म्हणतात. तो चंद्र आज मध्यरात्री अगदी जवळ येऊन आपलासा होणार आहे. चंद्रयान-२ हे आपण सोडलेल्या यानातून गेलेले रोवर आज रात्री १२ नंतर किंवा उद्याच्या तारखेला (७ सेप्टेंबर २०१९)पहाटे १ वाजून ५३ मिनिटांनी चांद्रभूमीच्या दक्षिण ध्रुवावर जे कायम अंधारात असते व जेथे आजपर्यंत जगातील कोणत्याच देशाने पाऊल टाकले नव्हते तेथे उतरणार आहे. हा स्वर्णिम, अविस्मरणीय, ऐतिहासिक व न भूतो न भविष्यती असा क्षण असणार आहे. त्यामुळे आपल्याला आकाश ठेंगणे होणार आहे. या ऐतिहासिक कामगिरीबद्दल इस्रोतील सर्व वैज्ञानिकांचे व देशवासियांचे मनःपूर्वक अभिनंदन.

आज आणखी एक ऐतिहासिक माहितीची नोंद झाली आहे. जगभरातील विविध संशोधकांनी ज्यात भारतीय संशोधकांचा ही समावेश आहे, यांनी ३ वर्षांच्या अथक संशोधनानंतर हे जगासमोर आणले आहे की आर्य हे भारतीयच होते. ते बाहेरून कोठूनही आलेले नव्हते. आतापर्यंत हा समज होता कि आर्य बाहेरून आले होते. माझा तर असा समज होता अर्थात कोठून तरी वाचल्यावरच कि आर्य रूस मधून भारतात आले होते.

म्हणून च मला वाटले कि आज आपल्याला आकाश ठेंगणे झाले आहे.