स्थलांतर……

पुर्वी बहुतेक भारतीय लोकं खेडेगावातच रहात असत. आवागमनाची साधने ही कमीच होती. एस.टी. सुध्दा कमीच होत्या. त्यामुळे एका गावातून दुसर्या गावात जाण्यासाठी पायी किंवा बैलगाडी ने प्रवास केला जात होता. हे माझ्या लहानपणी.

वडिलांच्या लहानपणी तर म्हणे पायी किंवा घोड्यावर बसून प्रवास होत असे.

लग्न सुद्धा जवळपास असलेल्या खेड्यात च होत असत.

तेव्हा शहरं नव्हतीच मुळी.

काळ बदलत गेला. शहरं वाढली. उद्योग आले. लोकांचे स्थलांतर गावांकडून शहरांकडे सुरु झाले. आणि शहरं नगरात रूपांतरित होत गेली.

मग नगरांची महानगरं झाली. गावातील मंडळी नगरात व नगरातील महानगरात स्थलांतरित होत गेली.

पुढे आणखी काळ बदलला. शिक्षण वाढलं. आता जगाची दारं उघडली गेली आणि मुलं विदेशात शिक्षण घेऊ लागली. मग काय? एकदा मुलगा विदेशात गेला कि परत येणार नाही हा विचार मनात ठेऊनच पालक मुलांना शिकायला पाठवू लागले. झालं स्थलांतरित होण्यासाठी आणखी एक जागा मिळाली. ती म्हणजे “विदेश”.

आणि आता तर जग परग्रहावर विस्थापित होऊ पाहातयं. म्हणजे कदाचित याच किंवा पुढील दशकात मानव चंद्रावर राहायला सुरुवात करेल. बातम्या ही वाचायला मिळतात कि चंद्रावर प्लॉट पडलेत. काही लोकांनी तर विकत ही घेतले. असो.

स्थलांतरित होण्यासाठी गाव ते नगर, नगर ते महानगर, तदनंतर विदेश व पुढे परग्रह अशी स्थानं आहेत असे दिसून येते.

प्रवास चित्रण

यां रविवारी मी नाशिकला गेलो होतो. अर्थात ‘ओफिसिअली ऑन टूर’. बसचा सुखद प्रवास…….. सोबत सेमसंग वाय गेलेक्सी होताच. माग काय. संपूर्ण प्रवासात खिडकीतून फोटोग्राफी करत गेलो. एकटाच होतो. थोडा वेळ लोकसत्ता आणि म टा वाचून काढला आणि बातम्या एन्जोय केल्या. माग मोबाईल काढला आणि क्लिक व क्लिक करत गेलो. निसर्ग आणि झाडं झुडप डोंगर यांचे चित्रण केले. आपणासोबत शेअर कराव म्हणून येथे एल्बम टाकत आहे.

This slideshow requires JavaScript.

बाय बाय नाशिक

या वर्षी माझी बदली होणार आहे अशी चर्चा माझ्या कानापर्यंत आली आणि अस्वस्थता वाढली होती. मला नाशिक मध्ये राहून १४ वर्ष झाली आहेत. मागील ७ वर्षापासून नाशिकातील माझ्या कार्यालयाशी तेथील कामाशी प्रेम आपुलकी निर्माण झाली आहे. ती आता नाहीशी होणार या कल्पनेने मन कासावीस होत होते. अचानक एके दिवशी एक फोन आला आणि माझी पुण्याला बदली झाली असे समजले. क्षणभरासाठी श्वास जगाच्या जागी थांबल्यासारखे झाले. शासकीय दौऱ्यावर होतो, लगेच फोन फोनी करून तपास केला बातमी खरी होती. मग मनाला समजावले आणि ते शांत झाले. अस्वस्थता कमी झाली.

पण ज्याक्षणी या कार्यालयातून बदली झाली हे समजले त्या क्षणी मला एक विचित्र जाणीव झाली. त्या क्षणी माझ्या मनाचा या कार्यालयाशी संबंध तुटला असे वाटले, हे कार्यालय परके वाटू लागले. आणि हळूहळू मनाची ओढ नव्या कार्यालय कडे होत गेली. हे मन असेच असते का? मी खूप विचार केला. मुलीला सांगितले. एखाद्या मुलीचे लग्न जुळले कि ती परकी हून जाते तेव्हा तिच्या मनाची काय घालमेल होत असेल? तिला त्या क्षणी माहेर परके वाटत असेल का? आणि सासरची ओढ जाणवत असेल का? हे मी माझ्या अर्धांगिनीला विचारले. तिने हसून होकार दिला.

आणि तो दिवस उजाडला २३ जून २०१० रोजी मी पुणेकर झालो. पुण्याला नवीन कार्यालयात हजर झालो. नवीन कार्यालयातील स्टाफ खुपच आवडला. सहयोगी खूप चांगले आहेत. मदत करत असतात. सहकार्य करतात. ज्या दिवशी मी पुण्याला हजार झालो त्या दिवशी श्री सुरेश पेठे साहेब माझी आतुरतेने वाट पाहत होते. त्याच दिवशी आम्ही भेटलो. त्यांना भेटून आनंद झाला.

प्रथम मी एकट्याने पुण्याला राहायचा निर्णय घेतला होता. पण हळू हळू मला जाणवायला लागले कि एकटे राहणे शक्य नाही. लॉज वर राहणे बाहेरचे  खाणे,  बाहेरचा चहा पिणे मला अवघड जायला लागले. इकडे मुलगी आणि सौ. एकटेच त्यामुळे माझे सर्व चित्त त्यांच्यात. दुसऱ्या- तिसऱ्या दिवसा पासून मनाची ओढ घराकडे व्हायची. अस्वस्थता वाढायला लागायची. आता मला जनावायाले लागले होते कि पक्षी रोज सायंकाळी घराकडे का वळतात? आता मला घराचा विरह काय असतो त्याची जाणीव व्हायला लागली होती. एकटे राहिल्याने सिगारेट वरील ताबा सुटला होता. आणि एका महिन्यात मला जीना चढायला त्रास जाणवायला लागला होता. घरच्यांशी सल्ला मसलत करून मग सर्वांनी पुण्याला शिफ्ट व्हायचा निर्यय घेतला.

आणि मग सुरु झाली माझी धावपड. कॉलेज मध्ये प्रवेश, घराची शोधाशोध. अनेक लोकांना भेटणे. घर बघणे. प्रत्येक घरामध्ये काही न काही त्रूटी सापडायच्या. कोठे घर लहान, कोठे घर पसंद पडायचे तर वेस्टर्न कमोड असायचे. शेवटच्या दिवशी पौड रोडवर एक पसंतीचे घर मिळाले आणि लगेच घेऊन टाकले.

आता नाशकातून काही वर्षांसाठी का होईना बाहेर राहणार आहोत. पुढील बदली होईपर्यंत तरी. नाशकात स्वतःचे घर आहे त्यामुळे अधून मधून चक्कर असणारच.  पण आता या पुण्या नगरीला बाय बाय करायची वेळ आलेली आहे.

बाय बाय नाशिक…………..

तरुण पुणे

शेवटी तो दिवस उजाडला आणि मी पुण्याला हजार झालो. तारीख २३ जून २०१०. पुण्यात पाय ठेवला आणि जोरदार पाउस सुरु. खूप मोठ्या काळानंतर पुण्यात प्रवेश केला होता. म्हणून सर्व नवीनच वाटत होते. बाहेर मोठा मोठ्या इमारती दिसत होत्या. बघितले तर चाकण . आता चाकण पासूनच पुणे जवळ आले आहे याची चाहूल लागायला सुरुवात झाली. आणि नाशिक फाट्यापासून तर पुणेच. एके काळी खडकी वगैरे भाग मोकळा दिसायचा. गावासारखे वातावरण असायचे. आज ते शहर बनलेले दिसले. नाही असे म्हणणे योग्य होणार नाही. खडकी हे शहराच्या चादरी खाली झाकले गेले आहे. एकूण म्हणजे पुण्याची कायापालट झाली आहे. अप्रतिम रस्ते आहे. कोठे हि घाण दिसत नाही. सर्वत्र शिस्तबद्धता दिसून येते.

कायापालट झालेल्या ह्या नव्या युगाच्या जवान शहरामध्ये आपले जुने ऑफिस कोठे आहे शोधून काढले. राहायची व्यवस्था एका पुणेरी पण अतिशय सुंदर स्वतः आणि मस्त लॉजमध्ये झाली मासिक तत्वावरच. मयूर कालोनी हा खुपच सुंदर परीसर वाटला. बघता क्षणी  मनामध्ये भरला. सकाळी आंघोळ आटोपून बाहेर फिरायला निघालो समोरच कर्वे रोड वर पेशवेकालीन शंकराचे पाषाणाचे देऊळ आहे.  तेथे झाडच झाड आहे. वातावरण प्रसन्न वाटते. देऊळात गेलो नमस्कार केला आणि बसलो ओंकार करीत. मग थोडा वेळा समाधिस्त झालो. वेळ कसा गेला कळलेच नाही. मन प्रसन्न झाले.

एक मात्र मला प्रकर्षाने जाणवले कि पुणे जे एके काळी पेंशनाराचे शहर म्हणून ओळखले जायचे ते आता तरुणांचे शहर बनले आहे. त्यापेक्षा असे म्हटले कि पुणे आता तरुण झाले आहे तर जास्त योग्य होईल. कारण जिकडे तिकडे तरुण मुल मुलीच दिसतात. शिक्षणाचे माहेर घर असल्याने जास्तीत जास्त तरुण  शिक्षणासाठी येतात. आय टी चे मोठे क्षेत्र असल्याने ही तरुण येतात( कारण ते क्षेत्र फक्त तरुणांसाठीच आहे असे वाटते.)

सांगायचा तात्पर्य असा कि पुणे तरुण झाले आहे व ते चिरतरुण राहो.

मला  मनापासून आवडले आहे  हे पुणे शहर.

मी पुणेकर होतोय!

चिमणी पाखर काही दिवस एका झाडावर घरट करुन राहतात. तेथील दानापाणी संपल की ते आपल गर सोडुन जेथे दानापाणी मिळेल तेथे जाऊन राहतात. पण नौकरदारांच अस नसत. नौकरी म्हटली की बदली ही आलीच. एकाच ठिकाणी जास्त वेळ रहाता येत नाही. माझे ही तेच झाले आहे. कालच कळले की माझी बदली पुण्याला झाली आहे. मी आनंदित झालो. पुण्यासारख्या शहरामधे रहाणे म्हनजे मागच्या जन्मी आपण काही तरी पुण्य केले असावे असेच आहे. नावाजलेले शहर आहे. शिक्षणाचे माहेर घर म्हणुन ही ख्याति प्राप्त झाली आहे ह्या शहराला.

१३ मे १९८५ रोजी मी खाजगी कंपनी सोडुन सरकारी कार्यालयात रुजु झालो. इलेक्ट्रीकल इंजिनिअर असल्याने पाट्बंधारे खात्यात जल विद्युत शाखेत नौकरी मिळाली. राजपत्रित अधिकारी म्हणुन नौकरी असल्याने अत्यानंद झाला. लहाणपणी मी जेव्हा अभियंत्यांकडॆ अटेस्टेशन करायला जात होतो तेव्हा मला त्यांचा हेवा वाटत होता. आज आपण राजपत्रीत अधिकारी होत अस्ल्याचा आनंद मिळत होता. म्हणुन लगेच नौकरी पकडली.

नौकरीला लागलो ते डिजाईन चे ओफ़िस होते. सुरुवात डिजाईन इंजिनिअर म्हणुनच झाली. मुळात पिंड काम करण्याचा. लहाणपणापासुनच कामे करुन घराला् हातभार लावला होता. खरे सांगायचे तर इंजिनिअरिंग सुध्दा ट्युशन करुन, कंपनीत नौकरी करुन पुर्ण केले होते. तोच कामाचा पिंड सुरु ठेवला. आज ही आहेच. याचा फायदा असा झाला की कामामध्ये कधीच अडचण आली नाही. कसे ही आणि किती ही कठीण काम असले तरी ते करू शकतो असे मला वाटते.

मुंबईचे आकर्षण कोणाला नसते. मला ही होतेच म्हणून पहिल्या प्रथम मुंबईमधील कार्यालातच नौकरी मिळाली. तेथूनच सुरुवात झाली. १९८५ ते २००३ मुंबईमध्ये कार्यरत होतो. नंतर नाशिक येथे बदली झाली. काम पूर्णतया वेगळे होते. तरीही successfully पार पडले.  आज सकाळीच मी नाशिक येथून सुटलो. २३ जून रोजी पुणे येथील कार्यालयात हजार व्हायचे आहे. तेथे सुध्दा चेलेन्जिंग जोब आहे असे आज मला एक सहकारी बोलून गेला. मनाची तयारी आहेच. मुंबई जसे आवडत होते तसे पुणे सुध्दा आवडीचे शहर आहे. त्यामुळे आता पुण्याला जायचे वेध लागले आहेत. नवीन कार्यालय असेल. नवीन सहपाठी असतील.

राहायची व्यवस्था अद्याप झालेली नाही. ती करावी लागेल. कसे होईल देव जाणे. असो देव आपल्या पाठीशी आहेच.

सरकता जिना

आपल्या गावाकडील मंडळींना सरकता जिना म्हणजे एक कौतुकास्पद गोष्ट वाटते. आहेच ती कौतुकास्पद. ज्यांनी कधी  जिना बघितला नसतो  त्यांना सरकता जिना म्हणजे कौतुकास्पद असणारच. आमच नाशिक म्हणजे काही खेड नाही. परंतु येथे नुकताच एक अवाढव्य मॉल सुरु झाला आहे. त्या मॉल मध्ये एक नव्हे तर दोन दोन सरकते जिने बसविले आहेत. तो मॉल सुरु झाल्यावर तेथे तो विशिष्ट प्रकारचा जिना बघायला नव्हे तर त्यावर चढून बघायला लोकांची गर्दी व्हायला  सुरुवात झाली. एके  दिवशी आमच्या सौ. यांनी सुद्धा त्या मॉलला भेट देण्याचा आग्रह धरला. आम्ही काही मोठी हस्ती नव्हे की तेथे कोणी आपले स्वागत करेल, पण आम्ही तिघे तेथे गेलो तर गेटवर असलेल्या मॉलच्या कर्मचाऱ्यांनी चक्क आमचे स्वागत केले. प्रथम मेन गेट वर आणि नंतर ज्या ज्या ठिकाणी आम्ही भेट दिली तेथे आमचे स्वागत केले. आईये सर. पधारीये सर.असे शब्द कानावर पडले आणि मला उगाचच मी फार मोठा माणूस असल्यागत वाटायला लागले. खर म्हणजे अवघडल्या सारखे होत होते. कारण असे स्वागत करून घेण्याची सवय नव्हती. मी मनो मनी जाम खुश होत होतो. पण मला विचार करणे भाग पडले की आमचे स्वागत का होत आहे. झाले असे की आम्ही मॉल उघडायच्या आधीच तेथे पोहोचलो होतो. अजून १५ मिनटे उघडायला आहेत असे वाच्मेण ने सांगितले आणि आम्ही जवळच असलेल्या देवीच्या मंदिराला भेट द्यायला गेलो. परत येईस्तोवर मॉल सुरु झाला होता. आम्ही दुसरे तिसरे कस्टमर असल्याने प्रत्येक गेट वर बिचार्या गेटमेन ने आमचे हसतमुखाने स्वागत केले होते. असो पण मन प्रफुल्लीत झाले होते.
माफ करा मी आपला  मूळ उद्देश “सरकता जिना” सोडून दुसरीकडे भटकायला गेलो. तर आम्ही मॉल मध्ये एन्ट्री केली आणि पहिल्या माळ्यावरील शॉप मध्ये जाण्यासाठी सरकत्या जिन्यावर चढायला गेलो. तर सौ. ने माघार घेतली. हे बघून तेथील एक स्त्री वाच्मेण जवळ आली आणि मी तुम्हाला वर घेऊन जाते मेडम अशी म्हणाली. मी म्हणालो नको सध्या वर जायचे नाही. 🙂 अजून वेळ आहे त्याला. ती हसली आणि तसे नाही सर म्हणून थोडी लाजली. आम्ही खूप प्रयत्न केले पण सौ. यांची हिम्मत झाली नाही त्या जिन्यावर चढायची. तितक्या वेळात बरीच शी मंडळी ज्यात काही गरिबांचा समावेश होता येऊन त्या जिन्यावर चढून वर गेली. ज्यांना भीती वाटत होती ते गेलेच नाही.पण तेथे साधा जिना दिसून आला नाही त्यमुळे आता वर कसे जावे हा विचार करू लागलो तर त्या स्त्रीने सांगितले जिना नाही पण लिफ्ट आहे. मग आमची सावरी लिफ्टकडे सरकली. मुलगी मात्र त्या जिन्याने वर गेली होती. तिला तेहेच उभे राहायला सांगितले आणि आम्ही लिफ्ट कडे गेलो. तेथे सुद्धा तिला थोडी भीती वाटली पण गेलो वर पोहोचलो. हा प्रसंग ते जिन्या जवळचे चित्र पाहून खूप मजा येते असे वाटते येथेच उभे राहून लोकांची गम्मत पहावी.
ह्या सरकत्या जिन्यावरून मला मी जपानला गेलो होतो तेथील एक प्रसंग आठवला. त्या काळी मुंबई मध्ये सुद्धा असे सरकते जिने नव्हते. त्यामुळे मी कधी त्यावर चढलो नव्हतो. प्रथम आम्ही सिंगापूरला उतरलो होतो.  तेथे तर रेल गाडी सारखा एक पट्टाच होता. त्यावर उभे राहायचे तो आपल्याला पुढे सरकवत नेतो.म्हणजे सरळ चालायची सुद्धा गरज वाटत नाही. मात्र  आपल्याला ९० वर्षाचे झाल्यासारखे वाटते. 🙂 जपान ला असे सरकते जिने जवळ जवळ प्रत्येक रेल्वे स्टेशन वर आहेत. आश्चर्य म्हणजे तेथे जमिनी खाली पाच माले खाली रेल्वे लाईन आहेत. जमिनीखाली इतके खोलवर जायचे म्हटल्यावर असे वाटते जसे आपण पातळ लोकांमध्ये आलो आहोत. अशा सर्व स्टेशनवर सरकते जिने आहेत. आम्हाला त्यावर चढून जाण्याचा अनुभव नसल्याने खूप मजा आली होती. प्रथम पाय सरकवत पुढे न्यायचा त्या सरकणाऱ्या पायऱ्यांना स्पर्श करून पाहायचा व लगेच परत ओढून घ्यायचा. असे दोन तीन वेळा करून पाहिले. मग हिम्मत करून पाय ठेवलाच. आणि बेलेंस गेला. पडता पडता वाचलो रे बाबा. कसे तरी सावरले स्वतःला सावरले. पण पहिल्यांदा रिकाम्या हाती चढून पहिले होते. खरी गम्मत ती पुढे आहे. आता खाली कसे उतरायचे उतरतांना सुद्धा कसरतच  करावी लागली. एकदाचा खाली उतरलो. आणो आता सोबत आणलेल्या तीन तीन बेगा घेऊन कसे चढावे हा प्रश्न पडला. माझ्या कडच्या तीन व सोबत्यांच्या चार अशा सात बेगा आमच्या कडे होत्या जीण्यावरचा प्रवास करायचा अनुभव कोणालाच नसल्याने काळजी पडली होती. एका सोबत्याने एक बेग हातात घेऊन चढायचा प्रयत्न केला तर बेलेंस गेल्यामुळे तो सुद्धा पडता पडता वाचला. मग मी शक्कल लढविली. त्यांच्यातील  एकाला वर जाणून उभे राहायला सांगितले. तो वर चढला अर्थात त्या सरकत्या जिन्यानेच. मग मी त्याच सरकत्या जिन्यावर एक-एक बेग ठेऊ लागलो. ती बेग वर गेली कि तो उचलून बाजूला ठेवत असे. असे करून सर्व बेगा वर चढवल्या. आमची हि गम्मत लोकांना इतकी आवडली कि पाहणारांची गर्दी जमा झाली. ते जोर जोराने हसू लागले. असा हा सरकता जिना.

जपान मध्ये या सरकत्या जिन्यावर झालेल्या अपघाताचा यु ट्यूब वर सापडलेला हा व्हीडीओ  पहा.

माझे पहिले विमानारोहण

आज आपल्या देशाच्या प्रथम नागरिक महामहीम प्रतिभाताई पाटील यांनी ९०० कि.मी./घंटा या गतीने सुखोई या विमानाने तेही ७२ वर्ष या वयात प्रवास केला याबद्दल त्यांचे अभिनंदन. महिलांच्या मनात त्यांनी आणखी एक तुरा रोवला. त्या देश्याच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपती ठरल्या आहेत. महाराष्ट्राच्या पहिल्या मराठी नेत्या देशाच्या उच्चतम पदावर विराजमान झाल्या आहेत. आणि आज आणखी एक इतिहास रचला आहे. “हेट्स ऑफ तू हर.”
त्यांच्या या प्रवासावरून मला माझा पहिला विमान प्रवास आठवला. १९९८ मध्ये मी जपान ला यायचे निश्चित झाले होते. आणि तेव्हा पासून माझी चिंता वाढली होती. जस जसे दिवस जवळ येत होते माझे मन चिंतातूर होत होते. कारण असे होते कि मीआजाराने बेजार होतो व बायको सुद्धा बऱ्याच कला पासून आजारी होती. मला चिंता होती ती अशी कि जपान मध्ये गेल्यावर मला जास्त त्रास झाला तर तेथील डॉक्टरला मी काय होत आहे याचे वर्णन कसे करू. काय करावे काही कळेना. माझ्या मनातील चि९न्त शेवटी बायकोने ओळखलीच. तिने मला विचारले कि तुम्ही परदेशी जाण्यापासून नाही तर विमान प्रवासाला घाबरत आहात. तिचे खरेच होते. मला विमान प्रवासाचा ऐकून ऐकून फोबिया झाला होता. लोकांनी नाना गोष्ठी सांगितल्या होत्या. विमानात बसले तर असे होते विमान उडतांना असे होते. तुम्हाला विश्वास बसणार नाही विमान प्रवाश्या आधल्या दिवशी मी ऑफिस मधील प्रत्येकाचा निरोप अशा पद्धतीने घेतला होता कि मी परत येणारच नाही. भरल्या गळ्याने मी त्यांचा निरोप घेतला होता.
अखेर तो दिवस उजाडला. १४/१०/१९९८ लक्ष्मीपूजन दिवाळीचा दिवस आणि मी नाशिक हून मुंबईला निघालो. रात्री १२ वाजता विमानात प्रवेश केला होता. आश्त्रेलियाचे विमान होते पण दिवाळी असल्याने एअर होस्तेज ने दिवाळी च्या शुभेच्छा दिल्या होत्या. आणि थोड्या वेळाने विमान सुरु झाले. आम्ही खिडकी टाळून मधल्या रो मध्ये बसलो होतो. उगाच खिडकी जवळ बसायचे आणि बाहेर बघितल्या वर हार्ट अटेक यायचा. मधल्या तीन शिट  वर बसतांना मी त्यातली पण मधली शिट पकडली होती.  विमान सुरु झाले आणि दिल धक धक करने लगा. अहो धडकन वाढल्या कि. इतकेच नाही कान तर विचारू नका. असे वाटायचे कि कोणी तरी अदृश्य शक्ती माझ्या कानातून माझा जीव काढण्याचा अथक प्रयत्न करीत आहे. बाप रे कसे तरी विमान वर पोहोचले आणि स्थिरावले मग जीवात जीव आला. सकाळी सकाळी सिंगापूरला उतरलो आणि एक मोठा उच्छ्वास सोडला. परत येतांना मात्र मी हमखास खिडकी पकडली होती. दिवसाची वेळ होती त्यामुळे  खिडकीतून बाहेरचे दृश्य बघता यावे म्हणून.मुंबईला येत येत रात्रीचे ११-११.३० झाले होते. रात्रीचे विमानातून मुंबई पाहणे सुंदर वाटत होते. आज महामहीम यांच्या सुखोई च्या प्रवासानिमित्त मला माझा पहिला विमान प्रवास आठवला.असो.

ताजा कलम: प्रिय वाचकांनो व ब्लोग मित्रांनो या पोस्टमध्ये माझा तारखेचा घोळ झाला आहे. आम्ही प्रत्यक्षपणे दि.१९/१०/१९९८ रोजी रात्री १२ वाजता विमानात बसलो होतो. म्हणजे दिवाळीचा लक्ष्मी पूजनाचा दिवस सुरु झाला होता. तरी कृपया १४/१०/१९९८ ऐवजी १९/१०/१९९८ असे वाचावे.धन्यवाद.

सेल्फ डिसिप्लीन भाग -५

जपान मध्ये स्वस्छ्तेशिवाय स्वयं शिस्तीचा आणखी एक नमुना मला आपल्या नजरेस आणावासा वाटतो. आम्ही जवळ जवळ १ महिना तेथे वास्तव्य केले. त्या एक महिन्यात आम्ही फक्त एक वेळा दोन पोलिसांना पहिले होते. म्हणजे तेथे लोकांमध्ये स्वयं शिस्त कुटून कुटून भरलेली आहे. असे वाटते. आपल्या कडे पोलीस असतांना घडू शकते तर पोलीस नसले  तर काय काय घडू शकते हे कथन करायची आवश्यकता वाटत नाही. मी आपल्या लोकांची निंदा करीत नाही. पण आपण शिस्तच काय नियम हि पळत नाही. रस्त्यावरील सिग्नल हिरवा होण्याची हि आपण वाट पाहत नाही आणि पळत सुटतो. रस्त्यावर डाव्या बाजून चालायचे असते हा नियम पण पायदळ चालणारांना कसला आलाय नियम. काही महाभागांना रस्त्याच्या मध्यभागून चालतांना सुद्धा तुम्ही बघितले असेल. जपान मध्ये एकदा सुटीचे भ्रमणाला गेलो असता एक गम्मत झाली होती. तो मला वाटते राजाचा जून महाल होता. त्याला आता पिकनिक स्पोट केला होता. अफाट परिसर होता आणि बघणारे देशी आणि विदेशी खूप होते. तिकीटाची मोठी लाईन पार करून आम्ही गेट मध्ये शिरलो तर आत पुनः एक लाईन होती. मी कंटाळलो होतो. सोबती लाईन मध्ये असल्यामुळे व समोर केंतीन दिसल्यामुळे मला सिगरेटची हुक्की आली आणि मी सोबत्यांना सांगून त्यांच्या उत्तराची वाट न पाहता पळत त्या केंतीन मध्ये शिरलो. त्यांना इंग्रीजी येत नव्हती. सिगरेट जवळ होती. इतर लोकांना पीतांना बघितले.  मी पण हिम्मत केली सिगरेट पेटविली आणि मशीन मध्ये कॉईन टाकून चहाची केन काढली. चहा पीत असतांना माझ्या जवळ तेथील कदाचित गार्ड असेल तो आला आणि काही तरी बडबड करायला लागला. मला त्याची भाषा कळेना. मी त्याला समजावण्याचा प्रयत्न केला पण उपयोग झाला नाही. त्यामुळे मला त्याचा आवाज वाढल्या सारखा झाला आणि माझी हवा ताईत व्हायला सुरुवात झाली. मी बाहेर लाईन मध्ये बघितले तर सोबती नजरेस पडले नाही. आता मी घाबरलो. ती चहा आणि सिगरेट फेकून मी पळालो लाईन कडे सोबती बरेच पुढे गेले होते. त्यांच्या जवळ जाऊन जीवात जीव आला. नाही तर माझे काही खरे नव्हते. तेव्हा मला प्रश्न पडला होता कि चुकून आम्हा लोकांची चुकामुक झाली तर काय होईल. आम्ही त्यांना काही सांगू शकत नाही आणि ते आम्हाला समजू शकत नाही. तुम्हाला सांगतो आम्ही त्या राजवाड्यात ४-५ तास होतो. जो पर्यंत आम्ही तेथे होप्तो तो पर्यंत तो गार्ड माझ्या मागे मागे फिरत राहिला. बाहेर पडलो तेव्हा तो गेट पर्यंत आला. मध्ये आमच्या वर एक हेलीकोप्तर घिरट्या मारायला लागले तेव्हा तर मी फार घाबरलो होतो. मला वाटत होते कि ते माझ्या वर पाळत ठेवण्यासाठीच आले आहे.अशी त्यांची शिस्त आहे.
आम्ही परत येतांना एका जपान्याने माझ्या मुली साठी एक डायरी भेट दिली होती. आज १२ वर्ष झाली आजून ती डायरी

डायरी

आहे मुली जवळ.  मी तेथून काही वस्तू आपल्या होत्या आठवण म्हणून.  त्यातील artificial फुल

फुल

अजून जशीच्या तशीच आहेत फुलदाणीत. मित्रमंडळींसाठी भेट वस्तू म्हणून जवळ जवळ १०० पेन आणले होते. वेगवेगळी चोकलेट होती. मुली साठी तेथील चोकलेट बिस्कीटचा एक डबा

डबा

आणला होता. त्यातील वस्तू तेव्हाच संपल्या पण डबा आज ही आहे.

मोबाईल चे विश्व

आपल्या देशात मोबाईल नवीन अवतरला होता तेव्हा त्याचा प्रती मिनिटाचा दर मला वाटते १६-१७ रुपये असा होता. त्यावेळी रुपयाची किंमत खूप होती. त्यामुळे आपल्या सारखे सर्व सामान्य लोक त्याचा वापर करू शकत नव्हते. फक्त काही उच्च दर्ज्याची व्यक्ती  व उद्योगपती यांच्याकडेच तो असायचा. हळू हळू त्याचे मिनिटाचे दर व मोबाईलच्या किमती कमी होऊ लागल्या व सर्व सामान्यांकडे ही मोबाईल दिसू लागला. माझ्या मते मोबाईल हा चैनीच्या वस्तूंमध्ये मोडला गेला पाहिजे. तसेच तो समाजातील काही ठराविक व्यक्तींकडे,  ज्यांना आपल्या कार्यालयाशी सतत संपर्कात असणे आवश्यक असते, असणे आवश्यक वाटते. हल्ली भंगार वाला, भाजी विकणारा भांडी धुणारा/धुणारी प्रत्येकाकडे मोबाईल असतो. यांना मोबाईलची काय गरज हो. ते कोठे ही असले तर काय इतका फरक पडणार आहे. पण आता मोबाईल इतका  स्वस्त झाला आहे कि कोणी ही विकत घेऊ शकतो.  मध्यंतरी मुंबईच्या रस्त्यारस्त्यावर, लोकल गाड्यांवर जाहिराती झळकायच्या  वडापाव च्या किमती पेक्षा स्वस्त दरामध्ये मोबाईल वर बोला. आणि ती स्कीम घेणाऱ्यांची झुंबड उडायची. अहो ते विकणारे विक्री वाढविण्यासाठी अशा आकर्षक जाहिराती करणारच. ते कमावण्यासाठी  धंदा करीत आहेत. आपण घेणारांनी सदसदविवेक बुद्धी जागृत ठेऊन  विचार करायला हवा. पण नाही, आपण आकर्षित होतो आणि त्या विकणारांचा खप वाढतो.  म्हणून हळू हळू मालाच्या किमती कमी होतात. हा तर व्यापाराचा नियमच आहे. आणि अशा प्रकारे अनावश्यक वस्तू आपण बाळगतो आहे.
अधून मधून बातम्या येत असतात कि मोबाईलचा वापर केल्याने हा आजार बळावतो, तो आजार होतो.  आपण वाचतो आणि सोडून देतो. ते शास्त्रज्ञ आपले सतत डोके खपवून ओरडून ओरडून सांगत असतात; बाबा रे अस करू नका, तस करू नका, हे केल्याने ते होते आणि ते केल्याने हे होते. पण आपण ढिम्म आपल्या कानावरची माशी सुद्धा हलत नाही. हा हा हा. असो मूळ मुद्दा हा नाहीच,  घेणाराने घेत जावे व विकणाराने विकत राहावे.
माझा मूळ मुद्दा आहे मोबाईल चे फायदे व तोटे. मी एकदा माझ्या समोर घडलेली एक घटना कथित करीत आहे. काही वर्षापूर्वी मी वेस्टर्न रेल्वे वरील  पक्के आठवत नाही पण मला वाटते बांद्रा स्टेशन होते, प्लेटफॉर्मवर चर्चगेट कडे जाणाऱ्या  फास्ट लोकलची वाट पाहत उभा होतो. त्यावेळी एक २०-२२ वर्षाचा मुलगा

Google Image

मोबाईलवर बोलता बोलता रेंज च्या शोधात प्लेटफॉर्म च्या कडेला गेला पण तो नेमकी ज्या बाजूने त्या प्लेटफॉर्म वर गाडी येते त्याच्या विरुद्ध बाजूला बघून बोलू लागला. बोलण्याच्या ओघात तो विरुद्ध बाजूने गाडी येत आहे का हे बघण्यासाठी झुकला. नेमकी त्याच वेळी चर्चगेट कडून एक फास्ट लोकल तेथून निघाली. आणि त्या मुलाला अक्षरशः डोक्याला ठोकलेच. तो मुलगा प्लेटफॉर्मवर जोरात आपटला. मला चर्चगेट ला जायचे होते म्हणून मी विरुद्ध बाजूच्या प्लेट फॉर्म वर उभा होतो. इतक्यात जोरात आवाज आला. पलटून पाहिले तर तो मुलगा प्लेटफॉर्मवर पडला होता. त्याच्या डोक्याला गाडीचा कडा लागला होता. आश्चर्य म्हणजे रक्त निघाले नव्हते. लोकांनी त्याला लगेच उचलून बसविले. इतक्यात माझी गाडी आली आणि मी माझ्या गंतव्य स्थानाकडे निघालो. तेव्हा मला कळले कि मोबाईलचे किती दुस्परीणाम  आहेत ते.

Google Image