क्षणिक नाती

एखाद्याचा जन्म झाल्यावर अनेक नाते जन्मतात। पण आपण आपल्या दैनंदिनी त इतके व्यस्त असतो न कि याचा विचार ही मनात येत नाही.

मुलगा जन्मला कि १)आई२)वडील ३) काका ४)काकू५) भाऊ ६)बहिण७) मामा ८)मामी ९)आजोबा १०)आजी अशी ज्ञात अज्ञात असंख्य नाती जन्म घेतात. हे अवलंबून असते त्या त्या परिस्थितीवर. म्हणजे काय तर काकाच लग्न झाले असेल तर काकू असणार. तसेच मामाच ही.

पूर्वीच्या काळी ही नाती खूप जपली जात होती. तेव्हा बहुतेक गोतावळा हा जवळपास रहात असायचा. म्हणजे हो नातेवाईक जवळपासचेच असायचे. फार पूर्वी तर चालत प्रवास करावा लागत होता. नंतर घोडा, मग घोडागाडी किंवा बैलगाडी हे साधन आलं. मग एस टी आली. त्यामुळे लग्न जवळपासचे सोयरे शोधूनच होत होती.

७० च्या दशकानंतर काळ बदलत गेला. मुलं शिकायला लागली. नंतर उद्योग धंदे व नौकर्या आल्या. त्यामुळे स्थलांतर सुरू झाले. गावाकडून शहराकडे प्रवास सुरु झाला. मग शहरांची महानगरं झाली. यामुळे नाती दुरावत गेली. सुरुवातीला प्रत्येक सण गावी साजरा करण्यासाठी जात. नंतर खंड पडायला लागला. हळूहळू कमी झालं. मग कधीतरी गावाकडे जायला लागले. यामुळे नात्यांमधील रुंदी वाढतच गेली.

अस म्हणता येईल की जसजसा विकास मोठा होत गेला नाती भकास होत गेली.

असो मुळ मुद्दा हा नाहीच.

मुळ मुद्दा आहे “क्षणभंगुर नाती“.

मित्रांनो, ही नाती जी असतात न ही क्षणभंगुर असतात. जो पर्यंत मनुष्य जीवंत असतो तोपर्यंत आई, बाबा, भाऊ, बहिण, इ.इ. ही असतात. ज्या क्षणी ह्या शरीरातून आत्मा निघाली कि शरीराशी नाते संपले म्हणून समजा. निर्जीव शरिराला बॉडी किंवा म्रुतदेह/प्रेत असेच संबोधले जाते. तेव्हा असे कोणी म्हणत नाही कि मेलेल्या बाबाला घरी आणले का? किंवा आईला स्मशानात घेऊन गेले का?

तेव्हा शरीर निर्जीव असते म्हणून त्याला बॉडी किंवा म्रुतदेह/प्रेत असेच संबोधित करतात. म्हणजे आपण जीवंत असे पर्यंतच आपल नातं जीवंत असतं.

आपखी एक एकदा आत्मा शरीरातून बाहेर पडला व अंत्यविधी होण्यापूर्वी ते शरीर पुन्हा जीवंत झाले तर ते शरीर किती ही लाडक्या जीवाचे असले तरी आपण त्याला घाबरणार, त्याला भूत म्हणूनच संबोधणार.

तात्पर्य आपले आपल्या आप्तेष्टांशी नाते किती ही घनिष्ट असले तरी ते जीवंत असे पर्यंतच घनिष्ट असतात.

Advertisements

एकटेपणा

पूर्वी खेड्यात राहणाऱ्या लोकांना एकटेपणा कधी जाणवत नसायचा. लहान मोठे सर्व आपापल्या मित्रांसोबत गप्पा गोष्टी किंवा खेळा मधे रमलेली असत.

पण आता परिस्थिती बदलेली आहे. मुळात खेडी अक्षरशः ओस पडली आहेत. सर्व नौकरी धंदा मिळण्यासाठी शहराकडे धाव घेत आहेत. त्यामुळे उरलेल्यांना एकटेपणाची जाणिव होते. इकडे शहरात गर्दी खूप वाढली आहे. पण तरीही प्रत्येक जण एकटाच आहे.

इमारतींच्या जंगलात माणस आहेत पण माणूसकी नाही. कोणी कोणाशी बोलत नाही. खेळत नाही. सर्व आपल्या मोबाईल किंवा टि.व्हि. च्या विश्वात मग्न असतात. अहो, ह्या मोबाईल नावाच्या ईडियट ने व त्यातील व्हाट्सएपने स्री- पुरुष, मुल-मुली सर्व कसे वेडे झाले आहेत. घराघरात मानसं असतात पण एक दुसर्यासोबत बोलायला कोणालाही वेळ नाही. ‘डायनिंग टेबलवर जेवणासाठी बसलेले नवरा बायको भाजी वाढ म्हणून व्हाट्सएपवर मेसेज पाठवून सांगतात’ असा विनोद व्हाट्सएपवरच फिरत असतो. ही परिस्थिती आहे सध्या. घरातल्या घरात गुड मॉर्निंग गुड ईव्हनिंग हे तोंडाने न बोलता व्हाट्सएपच्या माध्यमातून होते. आहे की नाही गंमत. एकटेपणा असून नसल्यासारखा आहे हा. व्हाट्सएपचे वेगवेगळे ग्रुप तयार झालेले आहेत बघा. जसे, बालवाडीतील वर्ग मित्रांचा ग्रुप, शाळेतील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील एका बेचचा ग्रुप, एका कुटुंबातील सदस्यांचा ग्रुप, समाज बांधवांचा ग्रुप, नोकरीनिमित्त एकत्रित प्रवास करणाऱ्यांचा ग्रुप त्यात ही रिक्षाने, बसने वा रेल्वेने एकत्रित प्रवास करणारे वेगळे. इ.इ. असे ग्रुप तयार झालेले आहेत. असे ग्रुपीजम होणे म्हणजे समाजाचे विभाजन होणे आहे का? हा मोठा प्रश्न आहे. या २१ व्या शतकात मानसांनी एकत्र राहणे आवश्यक आहे कि असे वाटून घेणे योग्य आहे हा गहन चिंतनाचा विषय आहे मित्रांनो.

अहो, मुलांना खेळायला ही वेळ मिळत नाही. इतकेच काय शाळेमधे ही असे ग्रुपीजम झाले आहे. वर्ग सरांनी विद्यार्थ्यांचा तयार केलेला ग्रुप, वर्ग मित्रांचा ग्रुप, वर्ग मैत्रिणींचा ग्रुप, इ.इ.

आणि विशेष म्हणजे इतके सर्व असून ही मानूस हा एकटाच आहे. त्याला सतत एकटेपणाची जाणिव होत असते.

काय वाटते? काय कारण असेल या एकटेपणाचे??

विचार करा.

——–

——–

-.-.-.-.-.

अहो, काय झाले आहे कि आपला मेंदू छोटासा. हजारो लोकं, त्यात हजारो ग्रुप. इतक्या लोकांबद्दल विचार करणे, प्रत्येकाशी संवाद साधने कसे शक्य आहे. मग चला कमीतकमी व्हाट्सएपवरच बोलू या असे होते. त्यात ही इतका वेळ जातो कि खाजगी काम राहून जातात. म्हणून मनुष्य अबोल झाला आहे.

निखळ मैत्री

आज जागतिक मैत्री दिवस साजरा केला जातो आहे मित्रांनो. गंमत आहे न. आपण एक दुसर्याला काय मित्रा? कसा आहेस? म्हणायचे आणि मैत्री दिवस ही साजरा करायचा.

अमेरिकेने 1935 पासून दरवर्षी ऑगष्ट महिन्याच्या पहिल्या रविवारी हा दिवस साजरा करायला सुरुवात केली. आणि आता जग भरात हा दिवस साजरा केला जातो.

माझ्या मते जेव्हा खरे नाते, खरे प्रेम हे कमी व्हायला लागते न तेव्हा आपल्याला त्याची आठवण करून द्यावी लागते. हल्ली तसेच झाले आहे. खरे प्रेम दुर्मिळ झाले असल्याने वर्षातून एकदा तरी आपण ते नातं जगू या म्हणून त्या नात्याच्या नावाचा तो दिवस साजरा केला जात असावा असा माझा तरी समज आहे. खर कारण वेगळ असू शकत.

मदर्स डे, फॉदर्स डे, फ्रेंडशिप डे, डॉटर्स डे, इ.इ. जवळजवळ दररोज कुठलातरी दिवस जागतिक स्तरावर साजरा होत असतो. पूर्वी अस काही नव्हते हो. आई शिवाय घरातल पान हलत नव्हते म्हणजे रोजच मदर्स डे असायचा की राव.

असो. आज मैत्री दिवसाच्या निमित्ताने विविध संदेश प्राप्त झाले त्यातील एक मनभावन वाटला. मनाला बालपनात ओढून घेऊन गेला. म्हणून हा प्रपंच. तुम्ही ही पहा आणि एक फेरफटका मारून टाका आपल्या बालपणाच्या विश्वात.

मोबाईल क्रांती..

आज वर्तमान पत्रात एक बातमी वाचली. आपल्या देशात पहिला मोबाईल फोन कॉल ३१ जुलै १९९५ रोजी करण्यात आला होता. या घटनेला २४ वर्षे पूर्ण झाली. या काळात मोबाईल ची किती उत्क्रांती झाली असावी याची कल्पना ही करवत नाही. मे २०१९ मधील आपल्या देशातील मोबाईल ग्राहक संख्या तब्बल १अब्ज १६ कोटी १८ लक्ष ५९ हजार ६२१ इतकी प्रचंड आहे. त्यानंतर दोन महिने उलटले असून या संख्येत आणखी भर पडली असेल. १३० कोटी जनसंखेत ११६ कोटी पेक्षा जास्त लोकांकडे मोबाईल असणे हे मला वाटतं देश सम्रुद्ध झाल्याचे द्योतक आहे.

त्या बातमीमधे असे ही आहे कि आपल्या देशाच्या जीडीपी मधील ६.५ % वाटा एकट्या मोबाईलचा आहे. ग्राहक संख्येने भारताचा जगात दुसरा क्रमांक आहे. तसेच देशातील ३.२ कोटी नौकर्या फक्त मोबाईल क्षेत्रात आहेत. आहे न कमाल.

जागतिक स्तरावरील कंपन्या यामुळे च भारताकडे आकर्षित होतात. भारत ही फार मोठी बाजारपेठ आहे.

पण का प्रत्येकाला मोबाईल लागतो माहित नाही. फोन मुळात महत्त्वाचे काम करण्यासाठी असायला हवा. पण एवढी मोठी बाजारपेठ असल्याने व ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी नेटवर्क कंपन्या प्रलोभने देत आहेत. अहो सुमारे तीन वर्षापूर्वी २५० एमबी रोजचा डेटा घेण्यासाठी मला वाटते रू.५/- लागायचे. आज दिवसाला १.५ GB रू.५/- पेक्षाही कमी मधे मिळतो. त्यामुळे महिन्याचे पेकेज घेतले की काळजी नसते.

याला म्हणतात क्रांती.

पाऊस….

मित्रांनो, मागील काही वर्षापासून आपण पाहतो आहोत कि निसर्गाने आपल्याला बदलून घेतले आहे. पूर्वी 7 जूनला पाऊस येणार म्हणजे येणारच. वडील म्हणायचे उद्या पासून मृग नक्षत्र सुरु होतयं. पाऊस येईल उद्या. दर 15 दिवसांनी नक्षत्र बदलते. ….. नक्षत्र असतात. प्रत्येकाचे वेगळे वाहन असते. बेडूक वाहन असेल तर खूप पाऊस पडतो असे म्हणायचे आणि तसे व्हायचेही. कारण वर्षानुवर्षे ही परंपरा चालत आलेली आहे. पंचांगात दिलेले असतेच की हे. पूर्वी घरोघरी पंचांग असायचे. आता विज्ञान युगात आपण जगत आहोत. पंचांग आपण कुठ बघणार. त्याच्यावर विश्वास सुद्धा नसतो. पण ज्याप्रमाणे मानूस बदलत गेला न त्याच प्रमाणे निसर्ग ही बदलत गेला. आपण नैसर्गिक जगणे सोडले आणि निसर्गाने ही नैसर्गिक वागणे सोडले.

हल्ली पाऊसाच्या लहरीपणाने कळस गाठला आहे. वर्ष भराचा पाऊस येतो पण कसा? पावसाळ्यात दोन तीन वेळा येऊन वर्षाची सरासरी गाठतो. इतर वेळी कोरडाठाक असते वातावरण. दरवर्षी असच सुरू आहे. जेव्हा कमी कालावधीत जास्त पाऊस पडतो तेव्हा मुंबई म्हणा किंवा जगातील इतर कोणतेही शहर म्हणा त्यांची काय अवस्था होते हे आपण टि.व्हि. वरील बातम्यांमधे बघतच असतो. ही चित्र बघा. संपूर्ण मुंबई शहर जलमग्न होऊन गेले आहे. पण अस का होत? मुंबई शहर समुद्र सपाटीवर वसलेले आहे. म्हणजे समुद्राची व शहराची उंची सारखीच आहे. त्यामुळे मुंबई त जेव्हा जास्त प्रमाणात पाऊस पडतो तेव्हा समुद्रात भरती असते म्हणून शहराच्या गटारींचे पाणी समुद्र स्वतः त सामावून घेऊ शकत नाही. त्यामुळे शहरातील सांडपाणी व पाऊसाचे पाणी शहरात साठून शहर जलमय होते.

ह्या वर्षी जरा परिस्थिती चांगली आहे असे वाटते. तरी ही पाऊस उशिराच आला. पण जेव्हा पासून सुरू झाला आहे तेव्हा पासून सातत्याने सुरू आहे. खंड न पडू देता. जुलै महिन्यात जवळपास महिनाभर पाऊस पडत आहे. आजच बातमी वाचली कि पुणे शहरात फक्त जुलै महिन्यात रिकॉर्ड ब्रेक पाऊस झाला आहे.

मी दरवर्षी माझ्या ब्लॉगवर लिहित आलोय कि आता आपल्याला ही निसर्गासोबत बदलून घ्यायला हवे. तो विलंबाने सुरू होत असल्याने शेतकऱ्यांनी ही त्यानुसार शेतीचे वेळापत्रक बदलून घेणे योग्य आहे.

आता तर पावसाने संपूर्ण देशालाच व्यापून टाकले आहे. राजस्थानचा थोडा भाग वगळता संपूर्ण देश पावसाने व्यापलेला आहे. बघा हे चित्र.

मी सिगरेट सोडली रे बाबा…

अहो काका, ही सिगारेट विझवून टाका हो.”

टुटु ने शेजारील काकांना विनंती केली.

टुटु बस ची वाट बघत बस स्टॉप वर बसला होता. तेव्हा एक मानुस त्याच्या जवळ येऊन बसला आणि त्याने सिगारेट पेटवली. सिगरेट चा तो धुर त्याला असह्य होत होता.

पण तो मनुष्य काही ऐकत नव्हता.

टुटु ने दोन वेळा सांगितले पण त्याने काही ऐकले नाही. पुढील कथानक वाचन्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा बस.

https://ravindra1659.wordpress.com/2019/07/25/%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%9f/

ती, ती, ती आणि मी….

मित्रांनो, अभियांत्रिकी चे दुसरे वर्ष सुरु असतांना एका मित्राचा प्रेम भंग झाला आणि तो वेड्यासारखा वागू लागला.काही काळाने त्यातून तो बाहेर पडला आणि शिक्षण सुरू ठेवले. पण त्याचा तो देवदासपणा काही केल्या जात नव्हता. मी मला वेळच कुठे होता हे प्रेम वेम चे वेड बाळगायला! सकाळी ७ वाजता स्वतः तयार केलेले पराठे चहा सोबत खाऊन जीवनाचा आनंद उपभोगुन कॉलेजला जायचे तेथून च पुढे शिकवणी ला जायचे. शिकवणी म्हणजे लहान मुलांना शिकवायला त्यांच्या घरी जायचे. संध्याकाळी घरी परत यायला ७-८ होणार. आल्यावर घरी स्वयंपाक करणे. अभ्यास मात्र रात्रीच.

अशा स्ट्रगल असलेल्या जीवनात प्रेमाचा दरवाजा असू शकतो का हो? विचार सुद्धा येत नाहीत.

अशा दुःखी माणसाला त्याने सोबत मागितल्यावर नकार देणे कसे शक्य आहे. माझे ही तसेच झाले. तो मला सोबत घेऊन गेला. कोठे बर नेले असेल त्याने? दुसरे कोठे?

तिच्या घरासमोर तिच्या दर्शनासाठी लांब बसून प्रतिक्षा करण्यासाठी. त्याला सोबत म्हणून मी बसून राहावे.

आणि बस तोच हा चुकीचा निर्णय ठरला माझ्या आयुष्यातला. तो वेळ घालविण्यासाठी सिगारेट ओढायचा. मला त्याने आग्रह केला. मी नकार देत देत थोडा वेळ घालवून नेला पण स्वतः ला थांबवू शकलो नाही. शेवटी एक दम लावून बघीतला आणि प्रचंड त्रास झाला.

मग दुसरा, तिसरा करत सुरू झाली आणि त्या अनामिकेने माझ्या सुस्थितीत सुरु असलेल्या जीवनात अनाहूतपणे प्रवेश मिळविला.

या प्रवेशाला आज जवळजवळ ४० वर्षे झालीत. तिच्या त्या अनाहूत प्रवेशाचे दुष्परिणाम आता या म्हातारपणी दिसून आले आहेत.

अस म्हणतात न कि पहिले प्रेम हे मनुष्य कधीच विसरत नाही. माझे ही तसेच झाले. सिगारेट च्या प्रेमात पडलो आणि तिचाच होऊन बसलो.

लग्न झाले आणि दुसरी “ती” आयुष्यात आली. तिने खुप प्रयत्न करून पाहिले पहिल्या तिला माझ्या आयुष्यातून घालविण्याचे. पण तिला ते शक्य झाले नाही.

जीवन असेच सुरू राहिले. पुढे आयुष्यात मुलगी (हिच ती तिसरी “ती”)आली. तेव्हा एक मात्र ठरविले. मुलगी सोबत असेल तेव्हा सिगारेट टाळावी. तसे झाले ही. मुलगी मोठी झाली. आता तिला कळायला लागले. पत्नी ने मुलीच्या मदतीने दबाव टाकायचा प्रयत्न केला सिगारेट सोडवायचा पण बिचारी ती ही थकली.

१५जून २०१९. लग्नाचा ३३वा वाढदिवस. संध्याकाळी डॉक्टरांच्या क्लिनिकमधून फोन आला. तुमचे टेस्ट रिपोर्ट आले आहेत. मी गेलो. मनात देवाचा धावा करत करत डॉ. साहेबांना भेटलो आणि ……….

आयुष्याला एक कलाटणी मिळाली. ४० वर्षांपासून करित आलेल्या एंजॉय मेंट चे हे परिणाम आहे मित्रा असे माझा मी च मला बोलून गेलो. पण बायको आणि मुलीचे काय? त्यांची यात काय चुक? त्यांनी का आपल्यामुळे हे सहन कराव?