क्षणिक नाती

एखाद्याचा जन्म झाल्यावर अनेक नाते जन्मतात। पण आपण आपल्या दैनंदिनी त इतके व्यस्त असतो न कि याचा विचार ही मनात येत नाही.

मुलगा जन्मला कि १)आई२)वडील ३) काका ४)काकू५) भाऊ ६)बहिण७) मामा ८)मामी ९)आजोबा १०)आजी अशी ज्ञात अज्ञात असंख्य नाती जन्म घेतात. हे अवलंबून असते त्या त्या परिस्थितीवर. म्हणजे काय तर काकाच लग्न झाले असेल तर काकू असणार. तसेच मामाच ही.

पूर्वीच्या काळी ही नाती खूप जपली जात होती. तेव्हा बहुतेक गोतावळा हा जवळपास रहात असायचा. म्हणजे हो नातेवाईक जवळपासचेच असायचे. फार पूर्वी तर चालत प्रवास करावा लागत होता. नंतर घोडा, मग घोडागाडी किंवा बैलगाडी हे साधन आलं. मग एस टी आली. त्यामुळे लग्न जवळपासचे सोयरे शोधूनच होत होती.

७० च्या दशकानंतर काळ बदलत गेला. मुलं शिकायला लागली. नंतर उद्योग धंदे व नौकर्या आल्या. त्यामुळे स्थलांतर सुरू झाले. गावाकडून शहराकडे प्रवास सुरु झाला. मग शहरांची महानगरं झाली. यामुळे नाती दुरावत गेली. सुरुवातीला प्रत्येक सण गावी साजरा करण्यासाठी जात. नंतर खंड पडायला लागला. हळूहळू कमी झालं. मग कधीतरी गावाकडे जायला लागले. यामुळे नात्यांमधील रुंदी वाढतच गेली.

अस म्हणता येईल की जसजसा विकास मोठा होत गेला नाती भकास होत गेली.

असो मुळ मुद्दा हा नाहीच.

मुळ मुद्दा आहे “क्षणभंगुर नाती“.

मित्रांनो, ही नाती जी असतात न ही क्षणभंगुर असतात. जो पर्यंत मनुष्य जीवंत असतो तोपर्यंत आई, बाबा, भाऊ, बहिण, इ.इ. ही असतात. ज्या क्षणी ह्या शरीरातून आत्मा निघाली कि शरीराशी नाते संपले म्हणून समजा. निर्जीव शरिराला बॉडी किंवा म्रुतदेह/प्रेत असेच संबोधले जाते. तेव्हा असे कोणी म्हणत नाही कि मेलेल्या बाबाला घरी आणले का? किंवा आईला स्मशानात घेऊन गेले का?

तेव्हा शरीर निर्जीव असते म्हणून त्याला बॉडी किंवा म्रुतदेह/प्रेत असेच संबोधित करतात. म्हणजे आपण जीवंत असे पर्यंतच आपल नातं जीवंत असतं.

आपखी एक एकदा आत्मा शरीरातून बाहेर पडला व अंत्यविधी होण्यापूर्वी ते शरीर पुन्हा जीवंत झाले तर ते शरीर किती ही लाडक्या जीवाचे असले तरी आपण त्याला घाबरणार, त्याला भूत म्हणूनच संबोधणार.

तात्पर्य आपले आपल्या आप्तेष्टांशी नाते किती ही घनिष्ट असले तरी ते जीवंत असे पर्यंतच घनिष्ट असतात.

Advertisements

देव मानुस

सांगली कोल्हापूर परिसरात पुराचे थैमान सुरू होते. सर्व दूर हाहाकार माजला होता. जणुकाही सागरच अवतरला होता अशी अवस्था झाली होती.

त्याच वेळी सोश्यल मिडिया वर काही पोस्ट वायरल झाल्या होत्या. “सर्व ठिकाणी पूराचे पाणी भरले आहे पण ३३कोटी देवांपैकी कोणीही मदतीला आले नाही” अशा आशयाची पोस्ट होती.

माझ्याकडे ही आल्या, वेगवेगळ्या ग्रुप वरून काही खाजगीवर. अशाच एका मित्राला मी प्रतिप्रश्न केला कि “पूरात अडकलेल्यांना मदतीला जे सामाजिक कार्यकर्ते, सेनेचे जवान,एन.डी.आर.एफ. चे जवान, प्रशासकीय अधिकारी धावून आले त्यांना कोण म्हणायचे.” हे जे अडीअडचणीत मदतीला धाऊन येतात हे त्या परमेश्वराचे दूतच असतात मित्रांनो. देवाने तो आहे हे सिद्ध करण्यासाठी स्वतः अवतरणे आवश्यक नसते. तो कुठे कुठे जाणार? कोणत्याही रूपात आपल्याला मदत मिळाली की झाले. देव कोणत्या न कोणत्या रूपाने मदतीला धावून येतोच.

पण तरी ही एक प्रश्न अनुत्तरित राहतोच. तो असा कि ” मग जी लोकं मरण पावली त्यांना का मदत मिळाली नाही. तेव्हा का देव धाऊन आले नाहीत?”

याबद्दल मतभिन्नता असू शकते.

पण माझ्या मते या जगात आलेल्या प्रत्येक जीवाला एकदा जावेच लागते. कोणाला आज, कोणाला उद्या किंवा कोणाला परवा. कोणीही अमरत्व घेऊन आलेले नाही.

तरी ही एक उपप्रश्न पडतोच. तो असा कि ह्यालाच का देवाने मदत देऊ केली त्याला का नाही? माझ्या मते देव सुद्धा प्राधान्यक्रम ठरवत असावेत. मग हा क्रम कशाच्या आधारावर ठरवला जात असणार? नाव, गाव, वय या गोष्टीचा काही संबंध नाही. मग राहिले एकच “काम”. म्हणजे चांगले किंवा वाईट काम. अर्थात चांगले म्हणजे पुण्ण्याचे आणि वाईट म्हणजे पापाचे. अर्थात हे माझे मत आहे. याच्यात ही दुमत असू शकते. असू शकते नाही मी म्हणतो असायलाच पाहिजे.

याला आणखी एका नजरेने पाहता येईल. ज्याची वेळ आली/ घटका भरली तो गेला.

ते काही ही असो.

पण हे मात्र नक्की कि जेव्हा जीवना- मरणाचा प्रश्न येतो तेव्हा जर कोणी मदतीला धावून आले आणि प्राण वाचविले तर तो आपल्यासाठी देव/ देवदूतच ठरतो.

असू देत. पण अनुभव आल्याशिवाय ते कळत नाही हे ही तितकेच खरे.

नाही तर ती माऊली होडीत बसल्यावर प्राण वाचविणार्या सैनिकांच्या पाया पडली तसती. हा व्हिडीओ त्याच वेळी वायरल झाला होता. नेशनल नेटवर्क वर सुद्धा दाखवला गेला होता.

गंभीर अपघातानंतर उचलून इस्पितळात घेऊन जातो तो देवदूत.

गंभीर आजारातून जे डॉक्टर प्राण वाचवतात ते देवदूत.

जटिल शस्त्रक्रिया पार पाडून प्राण वाचविणारे शल्यचिकित्सक/ सर्जन हे देवदूत.

यामुळेच तर या म्हणी प्रचलित झाल्या नाहीत न:

“देव तारी त्याला कोण मारी”

“जाको राखे साईयाँ मार सके न कोई.”

एकटेपणा

पूर्वी खेड्यात राहणाऱ्या लोकांना एकटेपणा कधी जाणवत नसायचा. लहान मोठे सर्व आपापल्या मित्रांसोबत गप्पा गोष्टी किंवा खेळा मधे रमलेली असत.

पण आता परिस्थिती बदलेली आहे. मुळात खेडी अक्षरशः ओस पडली आहेत. सर्व नौकरी धंदा मिळण्यासाठी शहराकडे धाव घेत आहेत. त्यामुळे उरलेल्यांना एकटेपणाची जाणिव होते. इकडे शहरात गर्दी खूप वाढली आहे. पण तरीही प्रत्येक जण एकटाच आहे.

इमारतींच्या जंगलात माणस आहेत पण माणूसकी नाही. कोणी कोणाशी बोलत नाही. खेळत नाही. सर्व आपल्या मोबाईल किंवा टि.व्हि. च्या विश्वात मग्न असतात. अहो, ह्या मोबाईल नावाच्या ईडियट ने व त्यातील व्हाट्सएपने स्री- पुरुष, मुल-मुली सर्व कसे वेडे झाले आहेत. घराघरात मानसं असतात पण एक दुसर्यासोबत बोलायला कोणालाही वेळ नाही. ‘डायनिंग टेबलवर जेवणासाठी बसलेले नवरा बायको भाजी वाढ म्हणून व्हाट्सएपवर मेसेज पाठवून सांगतात’ असा विनोद व्हाट्सएपवरच फिरत असतो. ही परिस्थिती आहे सध्या. घरातल्या घरात गुड मॉर्निंग गुड ईव्हनिंग हे तोंडाने न बोलता व्हाट्सएपच्या माध्यमातून होते. आहे की नाही गंमत. एकटेपणा असून नसल्यासारखा आहे हा. व्हाट्सएपचे वेगवेगळे ग्रुप तयार झालेले आहेत बघा. जसे, बालवाडीतील वर्ग मित्रांचा ग्रुप, शाळेतील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील एका बेचचा ग्रुप, एका कुटुंबातील सदस्यांचा ग्रुप, समाज बांधवांचा ग्रुप, नोकरीनिमित्त एकत्रित प्रवास करणाऱ्यांचा ग्रुप त्यात ही रिक्षाने, बसने वा रेल्वेने एकत्रित प्रवास करणारे वेगळे. इ.इ. असे ग्रुप तयार झालेले आहेत. असे ग्रुपीजम होणे म्हणजे समाजाचे विभाजन होणे आहे का? हा मोठा प्रश्न आहे. या २१ व्या शतकात मानसांनी एकत्र राहणे आवश्यक आहे कि असे वाटून घेणे योग्य आहे हा गहन चिंतनाचा विषय आहे मित्रांनो.

अहो, मुलांना खेळायला ही वेळ मिळत नाही. इतकेच काय शाळेमधे ही असे ग्रुपीजम झाले आहे. वर्ग सरांनी विद्यार्थ्यांचा तयार केलेला ग्रुप, वर्ग मित्रांचा ग्रुप, वर्ग मैत्रिणींचा ग्रुप, इ.इ.

आणि विशेष म्हणजे इतके सर्व असून ही मानूस हा एकटाच आहे. त्याला सतत एकटेपणाची जाणिव होत असते.

काय वाटते? काय कारण असेल या एकटेपणाचे??

विचार करा.

——–

——–

-.-.-.-.-.

अहो, काय झाले आहे कि आपला मेंदू छोटासा. हजारो लोकं, त्यात हजारो ग्रुप. इतक्या लोकांबद्दल विचार करणे, प्रत्येकाशी संवाद साधने कसे शक्य आहे. मग चला कमीतकमी व्हाट्सएपवरच बोलू या असे होते. त्यात ही इतका वेळ जातो कि खाजगी काम राहून जातात. म्हणून मनुष्य अबोल झाला आहे.

कांदे बटाटे

आपल लहानपन मला आठवतय राव. किती आनंदी होत. खायला व्यवस्थित नव्हत,कपडे व्यवस्थित मिळत नव्हते पण सुखी ओथंबून वाहत होतं. कोणीही हेवा करावा असच. आज सर्व काही आहे. पण जीवनातील आनंद कोणी हेरावून घेतला आहे कोणास ठाऊक? असो.

जर आईने काही समजावून सांगितले आणि लक्षात आले नाही कि आई म्हणत असे तुझ्या डोक्यात काय कांदे बटाटे भरले आहेत की काय? सांगायच तात्पर्य असा कि उपरोधिक शब्द प्रयोग म्हणून या शब्दांचा उल्लेख जीवनात केला जातो. जीवनात हे दोन्ही पदार्थ क्षुल्लक समजली जातात.

पण खरोखर अस असत का? तर उत्तर आहे “नाही ” प्रत्येक गोष्टीच जीवनात सारखच महत्त्व असत. आपण त्याला कमी जास्त लेखत असतो.

आता हेच पहा न कि रोज सकाळी उठल्यावर स्त्री प्रथम किचनमध्ये जाते व कांदा शोधते. कांदे पोहे करण्यासाठी. सकाळी नाश्ता बनविण्यापासून सुरुवात होते ते रात्री झोपेपर्यंत कांदे उपयोगात येतात. स्वयंपाक करतांना प्रत्येक भाजीत कांदा वापरतात. नाही वापरला तरी बाहेरून जेवणासोबत तोंडी लावायला तरी वापरतोच. कांद्याचे। हेच वैशिष्ट्य आहे किती ही नावडता असला तरी तो आवडतोच.

भाजीत वापर व तोंडी लावणे झाले आता प्रसिद्ध कांदेभजे कांद्यांशिवाय कसे बनतील? उन्हाळ्यातील कांद्याचा कळकळा माहित आहे का? आमच्या खांदेशातील एक प्रसिद्ध रेशिपी. आंब्याचा रस आणि तोंडी लावायला कांद्दाचा कळकळा. ही म्हणजे कांद्दाची भाजीच असते.

पावसाळ्यात गरमागरम भजी खाण्याचा आनंद काही वेगळाच असतो. बाहेर पाऊस पडतो आहे आणि समोर प्लेट मधे गरमागरम भजी ठेवलेली त्यातून एक एक गरम भजी उचलून खायचा आनंद. अचानक तोंडून शब्द बाहेर पडतात “वाह क्या बात है? ”

या कांदापुराणाच्या नादात बटाटा ज्याला नेहमीच विसरायला होते तो पुन्हा विसरलात आपण.

हा ही कांद्दाचाच भाऊ. एकदम तुच्छ असा पदार्थ. पण याच्या शिवाय आपल क्षणभर ही गाड पुढे जात नाही. स्वयंपाक घरातील प्रत्येक भाजीत याचा वापर केला जातो. याचा उपयोग केला नाही तर भाजीला चव येत नाही. लहान मुलांना खूप आवडणारा हा पदार्थ.

याशिवाय बटाट्याच्या भाजीचे पराठे तर काय सांगावे. नुसते नाव जरी काढले राव तरी तोंडाला इतके पाणी सुटते कि पराठे खाल्ल्यावरच थांबते. आणि पोट भरले तरी खायचे थांबवत नाही.

त्यानंतर बटाटा भजी. यांचे चहेते ही फार असतात. जसी कांदा भजी तशी बटाटा भजी. बटाटा वेफर्स सारखा कापून त्यापासून बेसन पीठ वापरून ही भजी बनवतात. फार स्वादिष्ट लागतात. बटाटा वेफर्स तर प्रसिद्ध आहेत. प्रत्येक ग्रुहिणी उन्हाळ्यात वेफर्स बनवून साठवून ठेवते.

२५ पुर्ण

२५ म्हणजे पाव! हो न? हा २५ चा आकडा आयुष्यात फार महत्वाचा मानला जातो. २५ दिवस, २५ महिने, २५ वर्ष यांना फार महत्व असत. त्यानंतर ५०, ७५ आणि शेवटी १००. यांना महत्व दिल गेल आहे. २५ म्हणजे सिल्वर जुबली, ५० म्हण्जे गोल्डन, ७५ महणजे ्डायमंड आणि १०० शतक.

आयुष्यात असे दिवस येतात कि ते आठवणित राहतात. मुलगा/मुलगी २५ वर्षाचे झाले की त्याला महत्व असते. तसेच लग्नला २५ वर्ष झाली की तो दिवस साजरा केला जातो. आज आमच्या लग्नाचा २५ वा वाढदिवस. आम्ही साजरा केला नाही, पण हा दिवस कायम आठवणित राहावा म्हणुन हा प्रपंच.

१५ जुन १९८६ ह्या दिवशी आम्ही कायमचे एक दुजे चे झालॊ होतो. म्हनजे आमचे लग्न झाले होते हो. प्रेम विवाह नव्हे. २५ वर्ष कशी संपली काही कळलेच नाही. जीवन कसे असावे? चटपटीत जेवणासारखे! त्यात सर्व माल मसाले असले तरच मजा येते. नाही तर जेवण संपले तरी पोटात भुक राहाते.

तसेच जीवनाचे ही असते. सहज तर सर्वच जगतात. त्यात थोडे मिठ, मसाले घातले कि जीवनाचा स्वाद बदलुन जातॊ. खुप प्रेम, मधुनच भांडण, मग त्यावर लोणी लावणे, आणि मग लोणचं तोंडी लावून मजेदार जगणे म्हण्जे जिवन.

असेच जीवन जगुन आयुष्याची ही २५ वर्ष संपवली.

उपरवाल्याने चप्पर फाड के दिलेली अफाट दुःख फुलासारखी आनंदाने झेलत इथ पर्यंत आलो आहोत. त्याच्या क्रूपेने पुढील आयुष्य सुखाचे जावो हीच प्रार्थना आहे.

भविष्यकालीन जीवन

आपल्या संस्कृतीत एकदा लग्न झाले की आपली पत्नी, मग मुल, आपला संसार यात मनुष्य गुंतून पडतो. त्यांच्यासाठी झटणे हेच माणसाचे कर्तव्य असते. पण पुढे काय वाढून ठेवले आहे हे ह्या ज्योक वरूनच लक्षात येईल.

मी दोन मुलांना बोलतांना ऐकले. एक दुसर्याला मोबाईलमध्ये आलेला एस एम एस वाचून दाखवीत होता. तो मेसेज असा होता की बायको आपल्या नवर्याला सांगते. “ Honey, your kids and my kids are beating our kids.”