किंमत

किंमत म्हणजे एखाद्या वस्तू किंवा चीजेचे मुल्य. मग ती वस्तू कोणतीही असो. सजीव, निर्जीव, द्रुष्य- अद्रुष्य. यापैकी काही ही असो. मुल्य म्हणजे मोल.

पण ही किंमत कोण आणि कशी ठरवत असेल. किंवा एखाद्या वस्तू ची जी किंमत लावली गेली आहे ती योग्य आहे का? वस्तू च्या किंमती वर नियंत्रणासाठी शासनाचा एक विभाग कार्यरत असतो.

पण माझ्या माहिती प्रमाणे ती वस्तू तयार करण्यासाठी लागणारा कच्चा माल, वाहतूक खर्च, कर्मचारी खर्च, फायदा, इ. बर्याच बाबींचा विचार करून त्या वस्तू चे मुल्य ठरविण्यात येते.

पण अशा काही गोष्टी असतात ज्यांचे मुल्य ठरविणे अवघड असते. जसे एखादी व्यक्ती, त्याचा स्वभाव, त्याने दिलेली सेवा,इ. यांचे मुल्य किती असावे हे ज्याच्या त्याच्या विचारशैलीवर अवलंबून असते.

प्रेमाला काही मुल्य आहे का? नाही ते तर अमुल्य आहे. आईने मुलांवर प्रेम करण्यात काय हो मुल्य? बाबांचे आपल्या मुलांवर छुपे प्रेम त्याचे काय हो मोल? मानले आहे नाही तर नाही. लहानपणी आई किंवा वडील गेले कि त्या प्रेमाची किंमत कळते. तेव्हा ते अनमोल असते.

लग्न होऊन जेव्हा लहान बाळ आजारी पडते आणि दोन्ही नवरा बायको नौकरी करतात तेव्हा आई वडील आठवतात आणि तेव्हाच त्यांच्या अस्तित्वाचे मुल्य कळते.

तात्पर्य असा कि एखाद्या वस्तू अगर व्यक्तीचे मुल्य तिचे अस्तित्व नसल्यावर कळते.

Advertisements

वैरत्व…

आपले पूर्वज फारच अभ्यासु आणि हुशार होते असे मला वाटते. कित्येक वर्षांच्या अभ्यासानंतर त्यांनी ज्योतिष शास्त्र, खगोलशास्त्र तयार केले असावे. तसेच म्हणी सुद्धा कित्येक वर्षे मानसाची मानसिकता व स्वभावाचा अभ्यास करून तयार केल्या असाव्यात. आज ही जून्या काळातील म्हणी जशाच्या तशाच लागू पडतात. तीळमात्र ही फरक पडत नाही. म्हणजे याचा असा ही अर्थ नाही का होत कि मनुष्य हजारो वर्षे लोटली, प्रगत होत गेला पण त्याच्या मुळ स्वभावात काहीच बदल झाला नाही.

आता ही म्हण बघा, ” दूरून डोंगर साजरे” किंवा हिंदीत म्हण आहे “ककक ” डोंगर लांबून किती सुंदर दिसतो आणि जवळ गेल्या वर काय होते? दोनच मिनिटात कंटाळा येतो. अस प्रत्येक बाबतीत होते. पूर्वी एक जाहिरात यायची टि.व्हि.वर “भला उसकी कमीज मेरी कमीज से सफेद कैसी? ” बस, असच सर्वांना वाटत असत. आपल्या जवळ असलेली वस्तू कधीच आवडत नाही. तशीच वस्तू दुसर्याच्या हातात असेल तर ती मनमोहक वाटते. बर हे मोठ्यांच्या बाबतीत होते असे नाही. अगदी लहान बाळाला सुद्धा असेच वाटते. जीवित प्राण्यांचा मुळ स्वभाव असाच असतो. सदा असमाधानी.

यातून वैर ही निर्माण होते. बर हे वैर कोणाशी आणि कारण तरी काय? क्षुल्लक कारणावरून सुद्धा वैर होते. पुष्कळ वेळा हे वैर जीवावर सुद्धा बेतलेल ऐकायला मिळते. सख्या भावा- बहिणी मधे सुद्धा वैर असते.

या वैराला काही सीमाच नसते. जसे भावा-भावात, शेजार्यांमधे, गटागटात, गल्ली-गल्लीत, गावा-गावात, शहरा-शहरात, राज्या-राज्यात, देशा-देशात, देशांच्या गटागटात, शेवटी महाद्विपांमधे. या सर्वांवरून एक दिसते दोन शेजारी आपसात वैरी असतात. मानवच नव्हे प्राणी किंवा वनस्पती यांच्या मधे ही हे वैरत्व दिसून येते.

म्हणजे जीवंत जीवाला जोपर्यंत चांगले चाललेले असते तोपर्यंत ठिक जेव्हा ठिणगी पडली कि संपले. दोघे असे वागणार कि त्यांचा जन्म वैरी म्हणून झाला आहे असे वाटते. एकालाही दुसरा जीव सुखी असलेला बघवत नाही. आणि म्हणून तो काही न काही कुरापती काढतो. जो थोडा समंजस किंवा कमजोर किंवा शोषिक असतो तो निमुटपणे सहन करतो. त्यामुळे तो आणखी वरचढ होत जास्त खुरापती काढतो.

आपल्या गावात रहाणारे सख्खे शेजारी येथे भांडतात पण तेच जेव्हा शहरात किंवा इतर राज्यात किंवा इतर देशात भेटतात न तेव्हा अगदी जीवलग मित्र वाटतात. त्यांची गळाभेट तर विचारुच नका अस वाटत मागच्या जन्मापासून भेटले नसावेत बिचारे. तेव्हा त्यांच्या कडे बघून ते हाडाचे वैरी आहेत असे कोणालाही वाटणार नाही.

पण जेव्हा ते परत आपल्या देशात येतात न तेव्हा एकदुसर्याकडे पहात सुद्धा नाहीत.

मी जेव्हा जपानमध्ये गेलो होतो तेव्हा आम्ही रविवारी एके ठिकाणी उभे होतो तेव्हा एक भारतीय आला आणि काही मदत करू का असे आपुलकी ने विचारले. बरेच भारतीय भेटले होते. छान ओळखी झाल्या. पण नंतर नाही भेटलो.

श्रद्धा

मला वाटते श्रद्धा ही कोणाची कोणावरही असु शकते. कोणाची देवावर, तर कोणाची गुरूवर, तर कोणाची आई-वडिलांवर इ.इ.

श्रद्धा ही जीवापाड केली जाते. त्यात कोणतेही प्रलोभन नसते. ज्याच्यावर श्रद्धा आहे त्याला ही कसला मोह नसतो किंवा ज्याची श्रद्धा आहे त्याला ही आपल्या श्रद्धेय कडून काही अपेक्षा नसते.

वारकरी हा असाच श्रद्धाळू. विठ्ठलावर निस्सीम प्रेम करणारा, सैकडों किलोमीटर चा प्रवास पायी करणारा. असा हा वारकरी. त्याचे देवाकडे काही ही मागणे नसते किंबहुना तो तशी अपेक्षा ही व्यक्त करित नाही. फक्त आपल्या विठ्ठलाच्या भक्तीत मग्न होऊन चालणे बस इतकेच.

बर असे ही नाही कि जितके वारकरी असतात ते धनाढ्य असतात. सर्व बिचारे सर्वसामान्य गरीब घरातील असतात. तरी ही ते देवाला काही मागत नाही किंवा देव ही त्यांना काही देत नाही. पण असे म्हणता येणार नाही कारण जो देवाची भक्ती करतो तो मनाने सुखी असतो.

आपल्याला देवळातून एखादा बाहेर पडताना दिसला की आपण लगेच विचारतो काय मागितले देवाकडे?

पण असे असते का? तर उत्तर आहे नाही. आपली ती समजूत असते कि देवाची पूजा करणारा नेहमी पूजा करतांना देवाला काही तरी मागतोच. काही नाही तर देवा मला सुखी ठेव हे तरी तो मागतोच. पण वारकरी तसी कसलीही अपेक्षा उराशी बाळगून नसतो.

उत्तर भारतात प्रसिद्ध “कावडिया” हा ही असाच एक संप्रदाय. महादेवावर निस्सीम प्रेम करणारा भक्त. देवाकडून कोणतीही अपेक्षा न ठेवता शैकडो किलोमीटर पायी चालत असलेला हा महादेवाचा भक्त. परवा टि.व्हि.वर पाहिले एक भक्त लोटांगण घालत जात होता. त्याला पत्रकाराने प्रश्न विचारला तु काय मागण्या साठी एव्हढा खडतर प्रवास करतोय. तर त्याने उत्तर दिले “काही नाही. बस देवावर श्रद्धा आहे.”

पत्रकाराने त्याला विचारले “एवढा मोठा. प्रवास तु असे लोटांगण घालत करू शकशील का?”

“देवावर श्रद्धा आहे. निश्चितच करणार.”

असे हे देवाचे भक्त. कोणालाही देवाकडून कसलीही अपेक्षा नाही. “ठेवीले अनंते तैसेचि रहावे मनी असु द्यावे समाधान”

एकटेपणा

पूर्वी खेड्यात राहणाऱ्या लोकांना एकटेपणा कधी जाणवत नसायचा. लहान मोठे सर्व आपापल्या मित्रांसोबत गप्पा गोष्टी किंवा खेळा मधे रमलेली असत.

पण आता परिस्थिती बदलेली आहे. मुळात खेडी अक्षरशः ओस पडली आहेत. सर्व नौकरी धंदा मिळण्यासाठी शहराकडे धाव घेत आहेत. त्यामुळे उरलेल्यांना एकटेपणाची जाणिव होते. इकडे शहरात गर्दी खूप वाढली आहे. पण तरीही प्रत्येक जण एकटाच आहे.

इमारतींच्या जंगलात माणस आहेत पण माणूसकी नाही. कोणी कोणाशी बोलत नाही. खेळत नाही. सर्व आपल्या मोबाईल किंवा टि.व्हि. च्या विश्वात मग्न असतात. अहो, ह्या मोबाईल नावाच्या ईडियट ने व त्यातील व्हाट्सएपने स्री- पुरुष, मुल-मुली सर्व कसे वेडे झाले आहेत. घराघरात मानसं असतात पण एक दुसर्यासोबत बोलायला कोणालाही वेळ नाही. ‘डायनिंग टेबलवर जेवणासाठी बसलेले नवरा बायको भाजी वाढ म्हणून व्हाट्सएपवर मेसेज पाठवून सांगतात’ असा विनोद व्हाट्सएपवरच फिरत असतो. ही परिस्थिती आहे सध्या. घरातल्या घरात गुड मॉर्निंग गुड ईव्हनिंग हे तोंडाने न बोलता व्हाट्सएपच्या माध्यमातून होते. आहे की नाही गंमत. एकटेपणा असून नसल्यासारखा आहे हा. व्हाट्सएपचे वेगवेगळे ग्रुप तयार झालेले आहेत बघा. जसे, बालवाडीतील वर्ग मित्रांचा ग्रुप, शाळेतील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील मित्रांचा ग्रुप, कॉलेज मधील एका बेचचा ग्रुप, एका कुटुंबातील सदस्यांचा ग्रुप, समाज बांधवांचा ग्रुप, नोकरीनिमित्त एकत्रित प्रवास करणाऱ्यांचा ग्रुप त्यात ही रिक्षाने, बसने वा रेल्वेने एकत्रित प्रवास करणारे वेगळे. इ.इ. असे ग्रुप तयार झालेले आहेत. असे ग्रुपीजम होणे म्हणजे समाजाचे विभाजन होणे आहे का? हा मोठा प्रश्न आहे. या २१ व्या शतकात मानसांनी एकत्र राहणे आवश्यक आहे कि असे वाटून घेणे योग्य आहे हा गहन चिंतनाचा विषय आहे मित्रांनो.

अहो, मुलांना खेळायला ही वेळ मिळत नाही. इतकेच काय शाळेमधे ही असे ग्रुपीजम झाले आहे. वर्ग सरांनी विद्यार्थ्यांचा तयार केलेला ग्रुप, वर्ग मित्रांचा ग्रुप, वर्ग मैत्रिणींचा ग्रुप, इ.इ.

आणि विशेष म्हणजे इतके सर्व असून ही मानूस हा एकटाच आहे. त्याला सतत एकटेपणाची जाणिव होत असते.

काय वाटते? काय कारण असेल या एकटेपणाचे??

विचार करा.

——–

——–

-.-.-.-.-.

अहो, काय झाले आहे कि आपला मेंदू छोटासा. हजारो लोकं, त्यात हजारो ग्रुप. इतक्या लोकांबद्दल विचार करणे, प्रत्येकाशी संवाद साधने कसे शक्य आहे. मग चला कमीतकमी व्हाट्सएपवरच बोलू या असे होते. त्यात ही इतका वेळ जातो कि खाजगी काम राहून जातात. म्हणून मनुष्य अबोल झाला आहे.

स्वप्न…

अचानक खडबडून जाग आली तर समोर सौ. उभ्या. माझ्या घाबरलेल्या वदनाकडे बघून त्यांनी त्यांच्या वदनाने विचारणा केली “अहो काय झाले एकदम असे घाबरायला?”

“काही नाही. कुठे काय? ” मी.

“अहो, तुमचा चेहरा सांगतो आहे कि सर्व. तुम्ही स्वप्नात भितीदायक काही तरी बघितले ते. आता सांगून टाका काय बघितले ते.”

मी बिचारा आता खरोखरच घाबरलो. “अहो काय झाले कि मी स्वप्नात निवांत झोपलो होतो. तेव्हा मला स्वप्नात एक हत्तीच पिल्लू दिसले.” माझे बोल ऐकून आता ती आश्चर्यचकीत होऊन मोठे डोळे करून व कान उघडे करून मला ऐकायला लागली.

” ते पिल्लू सतत माझ्या समोर येऊन त्याची सोंड तोंडापुढे नाचवत होते. सुरुवातीला मी दुर्लक्ष केले. मला भास होतो आहे असे मला वाटले. कारण आपल्या घरात हत्तीचे पिल्लू कसे येणार? पण असे परत परत होत असल्याने मी डोळे वटारून पाहिले. लगेचच हात लावून पाहिले तर ते खरोखर हत्तीचे पिल्लू होते.

आता मात्र मी दचकलो. मी विचार करू लागलो कि हे पिल्लू मला का बर त्रास देत असेल? तितक्यात माझ्या कानावर शब्द येऊन आदळले काय मित्रा कसं वाटतयं नाकाने जेवण करतांना? मजा येतेय न!

मला आश्चर्य झाले.

पिल्लू: अरे मी तर फक्त पाणी पितो माझ्या सोंडेने. तुला सर्व काही तुझ्या ह्या सोंडेनेच करावे लागत आहे. आहे कि नाही ही शिक्षा तुला?

“हो न मित्रा, अरे सर्व काही ह्या नळीने घ्यावे लागतेय. कसला स्वादच कळत नाही.”मी

तो मोठ्या ने हसून माझ्या समोर पुन्हा एकदा सोंड नाचवून निघून गेला. आणि मी घाबरून डोळे उघडळे. मी आरशात पाहिले तर तसे काही नव्हते. म्हणजे माझ्या नाकाला सोंड नव्हती. मी निश्चिंत झालो. अचानक मोबाईलची घंटा वाजली आणि तशाच घाबरलेल्या अवस्थेत जागा झालो आणि समोर पाहतो तर तुम्ही उभ्या!”

“चला आज तुम्हाला दवाखान्यात जायचे आहे न! तयारी करा. मी जेवण वाढते. पोटभर जेवण करा आणि जाऊन या. ” सौ.

मला लक्षात आले आज बोलावले होते डॉक्टर साहेबांनी. मी देवाला विनवण्या करायला लागलो. देवा आता पुन्हा नको……

निखळ मैत्री

आज जागतिक मैत्री दिवस साजरा केला जातो आहे मित्रांनो. गंमत आहे न. आपण एक दुसर्याला काय मित्रा? कसा आहेस? म्हणायचे आणि मैत्री दिवस ही साजरा करायचा.

अमेरिकेने 1935 पासून दरवर्षी ऑगष्ट महिन्याच्या पहिल्या रविवारी हा दिवस साजरा करायला सुरुवात केली. आणि आता जग भरात हा दिवस साजरा केला जातो.

माझ्या मते जेव्हा खरे नाते, खरे प्रेम हे कमी व्हायला लागते न तेव्हा आपल्याला त्याची आठवण करून द्यावी लागते. हल्ली तसेच झाले आहे. खरे प्रेम दुर्मिळ झाले असल्याने वर्षातून एकदा तरी आपण ते नातं जगू या म्हणून त्या नात्याच्या नावाचा तो दिवस साजरा केला जात असावा असा माझा तरी समज आहे. खर कारण वेगळ असू शकत.

मदर्स डे, फॉदर्स डे, फ्रेंडशिप डे, डॉटर्स डे, इ.इ. जवळजवळ दररोज कुठलातरी दिवस जागतिक स्तरावर साजरा होत असतो. पूर्वी अस काही नव्हते हो. आई शिवाय घरातल पान हलत नव्हते म्हणजे रोजच मदर्स डे असायचा की राव.

असो. आज मैत्री दिवसाच्या निमित्ताने विविध संदेश प्राप्त झाले त्यातील एक मनभावन वाटला. मनाला बालपनात ओढून घेऊन गेला. म्हणून हा प्रपंच. तुम्ही ही पहा आणि एक फेरफटका मारून टाका आपल्या बालपणाच्या विश्वात.

मोबाईल क्रांती..

आज वर्तमान पत्रात एक बातमी वाचली. आपल्या देशात पहिला मोबाईल फोन कॉल ३१ जुलै १९९५ रोजी करण्यात आला होता. या घटनेला २४ वर्षे पूर्ण झाली. या काळात मोबाईल ची किती उत्क्रांती झाली असावी याची कल्पना ही करवत नाही. मे २०१९ मधील आपल्या देशातील मोबाईल ग्राहक संख्या तब्बल १अब्ज १६ कोटी १८ लक्ष ५९ हजार ६२१ इतकी प्रचंड आहे. त्यानंतर दोन महिने उलटले असून या संख्येत आणखी भर पडली असेल. १३० कोटी जनसंखेत ११६ कोटी पेक्षा जास्त लोकांकडे मोबाईल असणे हे मला वाटतं देश सम्रुद्ध झाल्याचे द्योतक आहे.

त्या बातमीमधे असे ही आहे कि आपल्या देशाच्या जीडीपी मधील ६.५ % वाटा एकट्या मोबाईलचा आहे. ग्राहक संख्येने भारताचा जगात दुसरा क्रमांक आहे. तसेच देशातील ३.२ कोटी नौकर्या फक्त मोबाईल क्षेत्रात आहेत. आहे न कमाल.

जागतिक स्तरावरील कंपन्या यामुळे च भारताकडे आकर्षित होतात. भारत ही फार मोठी बाजारपेठ आहे.

पण का प्रत्येकाला मोबाईल लागतो माहित नाही. फोन मुळात महत्त्वाचे काम करण्यासाठी असायला हवा. पण एवढी मोठी बाजारपेठ असल्याने व ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी नेटवर्क कंपन्या प्रलोभने देत आहेत. अहो सुमारे तीन वर्षापूर्वी २५० एमबी रोजचा डेटा घेण्यासाठी मला वाटते रू.५/- लागायचे. आज दिवसाला १.५ GB रू.५/- पेक्षाही कमी मधे मिळतो. त्यामुळे महिन्याचे पेकेज घेतले की काळजी नसते.

याला म्हणतात क्रांती.